ارزيابي تحمل به خشكي ژنوتيپ هاي برنج در مرحله گياهچه اي

برنج از مهم ترين محصولات كشاورزي ايران و جهان است و خشكي يك عامل محدودكننده مهم در توليد اين محصول است. اصلاح براي تحمل به خشكي مي توانديك روش موثر براي بهبود و پايداري عملكرد در مناطق كم آب باشد. به منظور بررسي تحمل به خشكي، آزمايشي در قالب طرح بلوك كامل تصادفي و به صورت فاكتوريل با سه تكرار در شرايط كشت هيدروپونيك در آزمايشگاه اصلاح نباتات دانشگاه گنبدكاووس در سال 1391 به اجرا درآمد. تركيب 22 ژنوتيپ برنج به همراه دو تيمار خشكي (شاهد و 5- بار) به صورت فاكتوريل به عنوان تيمارهاي موردبررسي در نظر گرفته شدند. خصوصيات موردمطالعه شامل قطر ريشه، وزن ريشه، تعداد ريشه، طول ريشه، وزن ساقه، طول ساقه، زيست توده و كد ژنوتيپي (ميزان تحمل نسبي ژنوتيپ ها به خشكي) بود. تجزيه واريانس نشان داد تفاوت بسيار معني داري (01/0) بين ژنوتيپ ها ازنظر كليه صفات وجود داشت. وجود اختلاف معني دار ميانگين صفات بيانگر وجود تنوع ژنتيكي بين ژنوتيپ هاي موردمطالعه بود. در تجزيه خوشه ايبر اساس صفات گياهچه اي، ژنوتيپ هايي كه با رقم متحمل Bala در يك گروه قرار گرفتند گروه متحمل و ژنوتيپ هايي كه با رقم نسبتاً حساس Azucena دسته بندي شدند، گروه حساس ناميده شدند. رگرسيون مرحله اي با در نظر گرفتن زيست توده به عنوان متغير وابسته و ساير صفات به عنوان متغيرهاي مستقل نشان داد كه در شرايط تنش خشكي صفات وزن ساقه ووزن ريشه (61/0=R2) به ترتيب بيشترين تاثير را بر صفت زيست توده داشتند. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان داد كه با توجه به وجود تنوع ژنتيكي بين ژنوتيپ هاي موردمطالعه، مي توان از آن ها در جهت افزايش تحمل به خشكي در ارقام پر محصول برنج استفاده نمود.