بررسي صفات مورفولوژيك ژنوتيپ هاي محلي و اصلاح شده برنج (Oryza sativa L.) در پاسخ به دو سطح نيتروژن در محيط آبكشت

به منظور بررسي پاسخ ژنوتيپ هاي برنج نسبت به مقادير مختلف نيتروژن، آزمايشي براي ارزيابي رشد و نمو 28 ژنوتيپ برنج منتخب اصلاحي شمال، محلي شمال و مركزي ايران در دو سطح نيتروژن شامل 85/2 ميلي مولار (غلظت نيتروژن محلول يوشيدا) و 42/1 ميلي مولار (نصف غلظت نيتروژن محلول يوشيدا) از منبع نيترات آمونيوم به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك­هاي كامل تصادفي در سه تكرار اجرا گرديد. در اين تحقيق، صفات تعداد پنجه، سطح برگ، شاخص سبزينگي، وزن خشك ريشه، اندام هوايي و كل و طول اندام هوايي و ريشه به طور معني داري تحت تاثير ژنوتيپ، غلظت نيتروژن محلول غذايي و نيز برهمكنش بين آنها قرار گرفتند. در اثر كاهش غلظت نيتروژن در محلول غذايي، ميزان كاهش مقادير مربوط به كليه صفات به­غير از طول و وزن خشك ريشه در ارقام محلي شمال بيشتر بود. ميزان كاهش وزن خشك كل در ژنوتيپ­هاي محلي شمال، اصلاحي شمال و مركزي ايران به ترتيب 82/14، 8/5 و 67/2 درصد بود. تنوع ژنتيكي قابل توجهي از نظر پاسخ به كمبود نيتروژن در بين ژنوتيپ­ها مشاهده شد. در بين ارقام اصلاح شده شمال، نعمت و شيرودي كمترين و ارقام فجر و خزر بيشترين كارايي نيتروژن را داشتند. در حالي كه ارقام طارم منطقه و اهلمي طارم كمترين و ارقام حسني و كاظمي بيشترين كارايي نيتروژن را در بين ارقام محلي شمال به خود اختصاص دادند. ارقام زاينده­رود و لاين 2 فيروزان نيز كمترين و بيشترين كارايي نيتروژن را در بين ارقام مركزي داشتند. نتايج نشان داد كه همبستگي بين تعداد پنجه و سطح برگ با وزن خشك شاخساره به عنوان عملكرد گياه در شرايط كمبود نيتروژن (به ترتيب 74/0=r و 57/0=r) نسبت به شرايط مطلوب نيتروژن (به ترتيب 13/0=r و 41/0=r) بيشتر بود.