عناصر قواعد عرفي در پرتو گزارش سال2014 گزارشگر ويژه‌ كميسيون حقوق بين‌الملل

قواعد عرفي به‌خاطر دارابودن ويژگي‌هايي هم‌چون پويايي و انطباق‌‌پذيري وسيع با تحولات روز و تحول هميشگي دامنه موضوعي رويه كه انعكاسي از توسعه روابط بين‌الملل است، از منزلتي متمايز و برتر در ميان منابع حقوق بين‌الملل برخوردارند. فرايند شكل‌گيري و شناسايي قواعد عرفي اساساً فرايندي مبهم و نا مشخص است و ضوابط و معيار هاي دقيقي در اين رابطه وجود ندارد. مساله تعيين حقوق بين الملل عرفي از ديرباز مورد توجه علماي حقوق بين الملل بوده است ، صاحب‌نظران و نهادهاي حقوق بين المللي مختلفي به اين موضوع پرداخته‌اند، اما ديدگاه‌هاي مختلف و مغايري در اين خصوص ارايه شده است. سوال اساسي مطرح‌شده در اين مقاله آن است كه از ميان تيوري‌هاي مختلف در تبيين شكل‌گيري و تعيين قواعد عرفي، كدام تيوري مورد نظر گزارشگر كميسيون در تبيين و احراز قواعد عرفي بوده و چه معيارهايي را در تعيين اين قواعد به كار برده است؟ رويكرد گزارشگر ويژه كميسيون حقوق بين الملل با تكيه بر رويه قضايي بين الملل اين بوده است: عرف و قاعده عرفي، يك نظام دو عنصري مشتمل بر عنصر مادي(رويه) و عنصر ذهني(پذيرش به‌عنوان قانون) است كه هر دو عنصر براي ايجاد هر قاعده از حقوق بين‌الملل عرفي تفكيك‌ناپذير مي باشند. نظر به اينكه عموماً تيوري مورد نظر گزارشگر نهايتاً به تصويب مجمع عمومي كميسيون هم مي رسد و مورد استناد ديوان بين‌المللي دادگستري قرار مي‌گيرد، لذا بررسي رويكرد گزارشگر كميسيون مي‌تواند معياري راهگشا در تعيين قواعد عرفي براي پژوهشگران حقوق بين‌الملل باشد.