تركيبات اسانس، خاصيت ضدباكتريايي و فعاليت آنتي‌اكسيداني اسانس اكوتيپ‌هاي مختلف Nigella sativa L. در رويشگاه‌هاي مختلف ايران

سياه دانه (Nigella sativa L.) با داشتن تركيباتي از جمله آلكالوئيد، فلاونوئيد و تانن يكي از بهترين منابع آنتي اكسيدان هاي طبيعي به شمار مي رود. به همين منظور اين مطالعه با هدف بررسي تركيبات شيميايي، خاصيت آنتي باكتريال و فعاليت آنتي‌اكسيداني توده هاي مختلف اين گياه در سال 1393 در دانشگاه آزاد اسلامي شهركرد اجرا گرديد. در اين آزمايش بذر اين گياه از رويشگاه‌هاي زراعي آن (لردگان، شهرضا، سميرم، فلاورجان، مشهد، كاشمر و سبزوار) جمع‌آوري گرديد. تهيه اسانس به روش تقطير با آب و شناسايي تركيبات شيميايي اسانس با استفاده از دستگاه (GC/MS) انجام گرفت. ظرفيت آنتي اكسيداني اسانس با استفاده از روش DPPH ارزيابي و با آنتي اكسيدان BHT مقايسه گرديد. آزمون ضدباكتريايي به‌روش رقت سازي و عليه باكتري‌هاي گرم مثبت باسيلوس سرئوس، استافيلوكوكوس اورئوس، انتروباكتر آئروژينوزا و باكتري هاي گرم منفي، پرتئوس ولگاريس، پسودوموناس آئروژينوزا و اشرشياكلي صورت گرفت. نتايج نشان داد كه مهمترين تركيبات تشكيل دهنده اسانس شامل آلفا توجن، آلفاپينن، بتاپينن، پاراسيمن، گاماترپينن، آلفاترپينئول و تيموكينون بوده كه دو تركيب تيموكينون (66/14 درصد) و پاراسيمن (37/44 درصد) در دو منطقه سميرم و لردگان بيشترين مقدار را نشان دادند. همچنين توده هاي مشهد و كاشمر بالاترين ميزان ظرفيت آنتي‌اكسيداني را نشان دادند و به‌ترتيب باكتري‌هاي سودوموناس آئروژينوزا، آنتروباكتر آئروژينوزا، پرتئوس ولگاريس و استا فيلوكوكوس اورئوس از حساسترين باكتري‌هاي اين تحقيق، نسبت به عصاره گياه بودند و توده كاشمر خاصيت آنتي‌اكسيداني و ضدباكتريايي و همچنين مهاركنندگي و كشندگي قابل ملاحظه‌اي نسبت به ساير توده‌ها از خود نشان داد.