بررسي مدل هاي نفوذ در پوشش خاك اراضي مرتعي، مطاله موردي: حوضه گنبد در استان همدان

نفوذ يكي از مولفه ­هاي اصلي چرخه هيدرولوژي و مورد نياز در مديريت و بهره ­برداري منابع آب است. اين پديده در طبيعت به عوامل متعددي وابسته و اندازه ­گيري آن مشكل است. بنابراين، مدل­ هاي مختلفي براي شبيه­ سازي آن ارائه شده است. ارزيابي مدل­ هاي نفوذ با داده­ هاي مشاهده­ اي حلقه مضاعف نشان مي­ دهد كه هر كدام از اين مدل­ ها در شرايطي بر بقيه برتري داشته­ اند. براين اساس، در پژوهش حاضر مدل ­هاي فيليپ، هورتن، گرين-آمپ، SCS، كاستياكف و لوئيس-كاستياكف به همراه پارامترهاي آن ­ها، مورد ارزيابي قرار گرفت. بدين منظور، حوضه گنبد در استان همدان انتخاب و به چهار واحد هيدرولوژيكي همگن تقسيم شد. سپس، ميزان نفوذ در فصل خشك براي ارزيابي اين مدل­ ها، در هر واحد با حلقه مضاعف اندازه­ گيري شد. نتايج پژوهش نشان داد مدل فيليپ نفوذ را با دقت بيشتري برآورد نموده و در مرتبه بعد مدل كاستياكف قرار دارد. براي روابط مدل فيليپ ضريب همبستگي بين 0.975 تا يك، خطاي ميانگين بين 0.017- تا 0.017+ و ميانگين جذر مربعات خطا حداكثر 0.22 به دست آمده است. براي مدل كاستياكف ضريب همبستگي بين 0.956 تا 0.998، خطاي ميانگين بين 9.3- تا 0.003+ و ميانگين جذر مربعات خطا حداكثر 14.25 است. علاوه بر اين، رابطه همبستگي بين پارامترهاي اين مدل ­ها با دو شاخص بافت خاك شامل درصدهاي رس و شن مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد به استثناء مدل SCS كليه پارامترهاي ساير مدل­ ها در سطح معني ­دار پنج درصد به اين دو شاخص وابسته بوده و نيز حداقل يك پارامتر هر مدل­ داراي همبستگي بالا و معني ­دار است. مقدار ضريب همبستگي به ترتيب براي پارامتر تابع هدايت هيدروليكي خاك (A) در مدل فيليپ 0.99، براي پارامتر ثابت مدل گرين-آمپ B) 0.95)، براي تابع كاهنده نفوذ در مدل هورتن k) 0.99)، براي ضريب تابع نمايي مدل كاستياكف b) 0.999) و براي ضريب تابع نمايي مدل لوئيس-كاستياكف (b) در 0.96 به دست آمد. رابطه همبستگي ساير پارامترها با درصد رس و شن كمتر از 0.5 به ­دست آمده و در سطح پاييني معني­ دار مي­ باشند.