تحليل سياست‏گذاري اجتماعي با لنز حكومت‏مندي

Analyzing Social Policy with Governmentality Lens

هدف اصلي اين مقاله، معرفي دستگاه مفهومي حكومت‌مندي در تحليل سياست‌گذاري اجتماعي است. محور اين دستگاه مفهومي، مطالعۀ نحوۀ تحقق قدرت (به‌معناي فوكويي) ازطريق سياست‌گذاري اجتماعي است. يعني: عقلانيت‌هاي سياسي (گفتمان‌هاي) حاكم بر سياست‌گذاري اجتماعي كدام‌ است؟ سياست‌گذاري اجتماعي ازطريق چه تكنولوژي‌هايي فِعليت مي‌يابد؟ سياست‌گذاري اجتماعي چه نوع سوژه‌ها و هويت‌هايي را در شهروندان برساخت مي‌دهد؟ در مقالۀ حاضر، با روش نظري‌تحليلي، سعي شده است جايگاه و كاربردپذيري رويكرد حكومت‌مندي در تحليل سياست‌گذاري اجتماعي معرفي و دربارۀ آن بحث شود. از دو منظر معرفتي و روشي، رويكرد حكومت‌مندي را مي‌توان براي تحليل سياست‌گذاري اجتماعي به‌كار برد: ۱. در حوزۀ معرفتي، با كمك رويكرد حكومت‌مندي، مي‌توان سياست‌گذاري اجتماعي را براساس سه بُعد عقلانيت و تكنولوژي و سوژۀ حكومت بررسي و تحليل كرد؛ ۲. در حوزۀ روشي‌، تحليل سياست‌گذاري اجتماعي با لنز حكومت‌مندي، گرچه با هر دو روش‌شناسي تحليل گفتمان و تبارشناسي امكان‌پذير است، منتهي روش اخير نسبت‌به روش اول مرجح دانسته مي‌شود. رويكرد حكومت‌مندي از دهۀ ۱۹۹۰، قابليت بسياري براي تحليل حوزه‌هاي مختلف سياست‌گذاري اجتماعي غيرايراني پيدا كرده است؛ اما تاكنون در ايران، به‌صورت نظري و تجربي استفاده نشده و با چنين خلئي، ابعادي از تحليل سياست‌گذاري اجتماعي نيز از حوزۀ نظر و عمل (پراكسيس) دور خواهد ماند.

The present paper introduces "governmentality" as conceptual apparatus in analyzing social policy. The center of this apparatus is the study of the way in which power is substantiated by social policy. So we should answer such questions: what are political rationalities (discourses) governing social policy? Which technologies actualize social policy? Which subjects and identities are construct in citizens by social policies? In this paper, by applying theoreticalanalytical methodogy, we try to introduce and discuss the position and application of governmentality in analyzing social policy. This can be achieved by epistemological and methodological visions: 1) in epistemological area, by using this approach, we can analyze social policy by rationality, technology and, subject of government dimensions, and 2) in methodological domain, although analyze of social policy with governmentality lens is possible with both discourse analysis and genealogy methods, latter method is preferred. Governmentality approach has gotten high capacity of analyzing different areas of social policy since 1990, yet has been used neither theoretically nor empirically in Iran. Regarding this absence, many dimensions of social policy will be neglected from theory and praxis.