تأملي در برهان قاعده «كلّ حادث تسبقه قوّهٌ و مادّهٌ تحملها»

A Reflection over the Law of Every Creatable is Based on a Potential and a Matter that Carries It

به اعتقاد حكيمان، هر حادثي مسبوق است به قوه و ماده‌اي كه حامل آن قوه است. بر اساس اين قاعده، ايشان خلقت يكباره و بدون سابقه پديده‌ها را محال مي‌شمارند و از اين نظر مقدورهاي خداوند را محدودتر از آنچه متكلمان (منكران قاعده يادشده) بدان قائل‌اند، مي‌دانند. ازاين‌رو، اين قاعده در مباحث الهياتي و شناخت چگونگي آفرينش خداوند اهميت فراواني دارد. در اين مقاله پس از توضيح مضمون اين قاعده،‌ به بررسي دليل عمده‌اي كه از سوي ابن‌سينا و ديگران بر آن اقامه شده، پرداخته و مغالطه صورت‏گرفته در آن را نشان داده‌ايم، آنگاه تحقيقي را كه از سوي خواجه طوسي براي تتميم آن صورت گرفته، تبيين و سپس نقد كرده‌ايم و سرانجام برهاني ديگر بر اساس اصول و مباني حكمت متعاليه براي اثبات قاعده به دست داده‌‌ايم.

According to philosophers every creatable is based on a potential and a matter that carries it. Based on this law, they hold that creation ex nihilo is impossible and thus they assume that what Allah can do is much less than what theologians (deniers of the said law) believe. This law is thus of crucial importance in understanding theological matters including the way Allah created things. After explaining the content of this law, the author studies the main argument Avicenna and others present to prove it. He shows how the argument is fallacious. He also critically assesses the supplementary argument presented by Khawja Nasir al-Din Tusi. In the end, he presents a new argument on the basis of the principles of transcendental theosophy to prove the said law.