ارزيابي ارقام گندم بهاره بر اساس شاخص هاي مقاومت به تنش خشكي

به منظور ارزيابي ارقام گندم بهاره از نظر تحمل به تنش خشكي با استفاده از شاخص­هاي مقاومت به تنش، دو آزمايش جداگانه بصورت كرت­هاي خرد شده در قالب طرح پايه بلوك­هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در دو سال انجام شد. اين پژوهش در دو شرايط آبياري كامل (شاهد) و تنش خشكي اعمال شده قبل و بعد از مرحله آبستني است كه در مزرعه پژوهشي دانشكده كشاورزي دانشگاه تبريز اجرا گرديد. بر اساس عملكرد در شرايط بدون تنش (YP) و تنش (YS)، شاخص­هاي كمي مقاومت به خشكي از قبيل: شاخص تحمل (TOL)، ميانگين بهره­وري (MP)، ميانگين هندسي بهره­وري (GMP)، شاخص تحمل تنش (STI)، شاخص تحمل تنش غيرزيستي (ATI)، شاخص حساسيت به تنش (SSI)، شاخص عملكرد (YI)، شاخص مقاومت به تنش خشكي (DI)، شاخص پايداري عملكرد (YSI)، ميانگين هارمونيك (HM) و شاخص تحمل تنش تغييريافته (MSTI) (K1STI و K2STI) محاسبه شدند. تحليل هم بستگي عملكرد در محيط تنش و بدون تنش با شاخص­هاي مقاومت به خشكي نشان داد كه MP، GMP، STI و HM مناسب­ترين شاخص­ها براي انتخاب ارقام گندم بهاره در هر دو آزمايش مي­باشند. با توجه به اين شاخص­ها و عملكرد بالا در دو محيط تنش و بدون تنش و با استفاده از نمودارهاي سه­بعدي، متحمل­ترين ارقام كوير، نيك­نژاد، مغان 3، دريا و مرودشت در آزمايش تنش بعد از آبستني و ارقام كوير، نيك­نژاد، دريا و مغان 3 در آزمايش تنش قبل از آبستني شناخته شدند. در حالي كه حساس­ترين آن ها ارقام بهار، سيوند، پارس و بم در تنش بعد از آبستني و بهار و پيشتاز در تنش قبل از آبستني تشخيص داده شدند. نمودار چند متغيره باي پلات نيز نشان داد كه ارقام مذكور در مجاورت بردارهاي مربوط به بهترين شاخص­هاي مقاومت به خشكي يعني MP، GMP، STI و HM قرار دارند. هم چنين توزيع ارقام در فضاي باي پلات وجود تنوع ژنتيكي ارقام نسبت به تنش خشكي را نشان داد. تجزيه خوشه­اي نيز مويد نتايج مذكور بود.