تحليل انتقادي كتاب‌هاي مباني جامعه ‌شناسي در ايران

در اين مقاله، آموزش كتب مباني جامعه‌شناسي از منظر معرفت‌شناسي علوم اجتماعي در ايران، در دوره 1377 تا پايان سال 1394 مورد مطالعه طولي(1) قرار گرفته است. اين مقاله سعي دارد كتب جامعه‌شناسي را از منظر تأثير شبكه‌هاي اجتماعي بر ساختارهاي اجتماعي مورد تحليل انتقادي قرار بدهد. به لحاظ نظري، از رويكرد ضرورت شيفت پارادايمي استفاده مي‌شود چرا كه اين كتب كماكان به نيازهاي رشته، پاسخ نمي‌دهند. به لحاظ روش‌شناسي نيز به اين نكته اشاره مي‌شود كه به لحاظ تاريخي كتب مباني جامعه‌شناسي پس از شكل‌گيري اين علم، در چهار دوره متفاوت منتشر شده‌اند. بنابراين، تحليل ما از اين كتابها به عنوان واحد تحليل نيز بر اساس اين دوره‌ها استوار است. همچنين، نوعي تحليل محتواي مضموني و تحليل روايي از كتابها ارائه خواهد شد. به عبارت ديگر، مضامين و شيوه روايي كتب مباني به عنوان واحدهاي مشاهده انتخاب شده‌اند. برخي نتايج نشان مي‌دهند كه با مقايسه توليدات حوزه مباني جامعه‌شناسي در طول 17 سال، مي‌توان گفت كه نوعي گسست معرفت شناسانه بين آموزش جامعه‌شناسي در ايران و كشورهاي ديگر ديده مي‌شود. اين كتب قابل مقايسه با ضرورتهاي اجتماعي در ايران نيستند. به نظر ما بخشي از اين نقص معرفتي را بايد در مباني آموزش جامعه‌شناسي يعني در كتب مباني جامعه شناسي جستجو كرد. شاهد اين ادعا بازتوليد مطالب قديمي است كه هنوز در سال 1394 در كتب مباني ديده مي‌شود.