تطبيق مصاديق اجتماعي زنان در دوره قاجار با جايگاه زن در نگارگري نسخه خطي هزار و يك شب

منابع تصويري به جاي مانده از آثار هنري دوران قاجار مي تواند به منزله يكي از مدارك معتبر جهت شناسايي هويت و نقش اجتماعي زنان در اين دوره بررسي شود. از اين منظر، نقاشي ها ي نسخه خطي هزارويك شب صنيع الملك، كه از آثار ممتاز نگارگري ايران در دوران قاجار است، اين قابليت را دارد كه به منزله مرجعي جهت شناخت بهتر زنان دوره قاجار بررسي شود. اين نسخه مصور ويژگي ها ي منحصر به فردي دارد كه آن را از ديگر نسخه ها ي مصور شده در اين دوره متمايز مي كند. يكي از اين ويژگي ها استفاده نگارگر از منابع اجتماعي و شخصيت ها ي معاصر خود در ترسيم تصاوير اين نسخه است. بر اين اساس، هدف از اين مقاله توصيف جايگاه اجتماعي زنان در دوره قاجار با استفاده از سفرنامه ها و منابع مكتوب ديگر و مقايسه تطبيقي آن با تصاوير اين نسخه از هزارويك شب است. در اين مقاله، تصوير ها يي مطالعه شده اند كه حضور زن در آن ها پر رنگ تر است. بنابر يافته اين پژوهش، گرچه صنيع الملك جهت ترسيم زنان اين نسخه از شرايط اجتماعي معاصر خويش استفاده كرده است، در برخي موارد، نظير تفكيك جنسيتي، بيشتر به متن وفادار بوده است تا ساختار اجتماعي و نقش واقعي زنان هم عصر خويش.