از رئاليسم كلاسيك تا رئاليسم ايراني؛ تحليل نظري روابط خارجي ايران با قدرت هاي بزرگ (1501-1979)

تحليل نظري تاريخ روابط خارجي ايران با قدرتهاي بزرگ، فهمي تئوريك از الگوهاي رفتاري دولت هاي ايراني در مقاطع مختلف تاريخ ارائه ميكند و ميتواند به مثابه پلي براي ساختن آينده باشد. اين مقاله با اشاره مختصر به رفتارها و الگوهاي مشترك تاريخ روابط خارجي ايران با قدرتهاي برزگ طي پنج قرن گذشته با روشي تحليلي تبييني، فهمي نظري از تاريخ روابط خارجي ايران ارائه مي كند. چارچوب نظري رئاليسم ايراني كه در اين مقاله ارائه مي شود، عناصري از نظريه رئاليسم و نئورئاليسم را اخذ كرده است، اما نظريها ي زمانمند و مكانمند است و با آنها تفاوت دارد. رئاليسم ايراني از منظري آسيبشناسانه به بررسي تاريخ روابط خارجي ايران با قدرتهاي بزرگپرداخته است. تعين پذيري از ساختار نظام بينالملل، هراس امنيتي، قطبينگري، ژئوپلوتيك تهديدآفرين، اولويت امنيت به توسعه و تجارت، اولويت بقاي شاه و حكومت، استبداد ساختاري، تصميم گيري فردي و غيرنهادينه، متوازن سازي مثبت و منفي، فقدان منافع همسو يا متقارب با قدرت هاي بزرگ و عدم منافع ذاتي و دروني قدرتهاي بزرگ در ايران، عناصر محوري و اصلي نظريه رئاليسم ايراني را تشكيل ميدهند.