سير تحول تبيين‌‌هاي مورخان مسلمان از قرن چهارم تا هشتم هجري

«تبيين» به عنوان مسئله اي مهم از مسائل فلسفه تاريخ، علم تاريخ و نيز تاريخ نگاري با همه انواع، مدل ها و الگوهايي كه دارد، عهده دار بيان رابطه منطقي ميان رويدادها، تغييرات و تحولات تاريخي از يك سو و چرايي و چگونگي آنها از سوي ديگر است. توجه به روش ها و الگو هاي تاريخ نگاري مورخان مسلمان مي تواند مبادي افكار و ايده هاي مربوط به تبيين ها در ارتباط با رخداد هاي تاريخ اسلام را بنماياند. چنان كه توجه به انواع تبيين مي تواند سير تحول تبيين ها در تاريخ نگاري اسلامي را كه درسايه رشد و دگرگوني علمي، عقلي، فرهنگي، سياسي و اجتماعي، توسعه چشمگيري داشته، نشان دهد. در اين نوشته با روش تحليلي تلاش شده است انواع تبيين ها در آثار مورخان برجسته همچون: طبري، مسعودي، مقدسي، مسكويه، ابن كثير و ابن خلدون از قرن چهارم تا هشتم، مورد توجه قرار گيرد. نتيجه آنكه مي توان از تحول تبيين ها از روايي صرف به سوي تبيين عقلي و پي جويي علل و عوامل رخدادها و چرايي ها و چگونگي ها سخن گفت.