تناقض نماي امتناع امر اخلاقي در فناوري

در زمینه فنّاوری دو گونه اخلاق وجود دارد كه از آنها به‌ترتیب تحت عنوان‌های اخلاق پیشافنّاوری و اخلاق پسافنّاوری یاد می‌شود. استدلال خواهد شد كه هر دوی این موارد به حوزه اخلاق عمومی آفرینندگان، صنعتگران، كنشگران و كاربران فنّاوری‌ها اختصاص دارد. چند آزمایش فكری پیشنهاد خواهدشد كه بیانگر امتناع ورود مستقیم اخلاق به ساحت فنّاوری است و آن را به حوزه اخلاق عمومی همگی كنشگران منتسب می‌سازد. این واكاوی به دو نتیجه خواهد رسید كه مطابق یك تحلیل، اخلاق، امری پیشین و در تحلیلی دیگر، امری پسین نسبت به فنّاوری است كه در وجوه ارزشی و ایدئولوژیك آن پیش‌تر مستتر شده است و باز پس‌تر مستقر خواهد شد. براساس این تحلیل نوعی عدم تعیّن در اخلاق پسافنّاوری وجود دارد كه ناشی از پیچیدگی‌های امر كاركرد است. دامنه این عدم تعیّن را حتی می‌توان به اخلاق پیشافنّاوری نیز بسط داد و این همان نكته‌ای است كه تكلیف اخلاق در زمینه فنّاوری را ناتمام و تاحدودی معلق می‌گذارد و این خود شاهدی بر این مدعاست كه فنّاوری فاقد ذات به آن معنایی است كه هایدگر به آن نسبت می‌داد. اما راه‌حل هرگونه بحران حاصل از فنّاوری مشتمل بر بحران اخلاقی هنوز همان است كه او ارائه داده بود.