سير تطّور شمايل‌نگاري اسلامي ايران از تنزيه تا تشبيه

The Developmental Course of Islamic Iconography of Iran

شمايل‌نگاري مذهبي در ايران اسلامي از مهم‌ترين مآثر هنر شيعي است. پيشينه اين هنر در ايران نشانگر رويكرد تنزيهي در آن با هدف بي‌پيرايه نشان دادن اولياي الهي و منزه دانستن آنان از تشبيهات اين جهاني است. اين رويكرد در آثار اصيل نگارگري و پس از آن در آثار خيالي‌نگاري قابل مشاهده است. با سيطره يافتن تجربه‌گرايي (اثبات‌گرايي) بر انديشه هنرمند معاصر از يك‌سو و تبادلات فرهنگي و هنري ميان جوامع از سوي ديگر، روند تشبيه‌گرايي و عينيت بخشيدن به شمايل‌ها در هنر معاصر ايران فزوني يافته است. اين مقاله با اتخاذ روش تحليلي و توصيفي، ضمن مروري بر تاريخ شمايل‌نگاري و مباني نظري آن نزد هنرمندان شيعي، مي‌كوشد تا وضعيت حال حاضر اين هنر را در ايران بررسي كند. 33 نمونه مصاديق شمايل‌نگارانه در اين مقاله از آثار پيشين نگارگري، آثار هنرمندان نقاش و نگارگر معاصر و نيز آثاري بدون امضا انتخاب شده‌اند كه روند اين هنر را بازمي‌نمايانند.

Religious iconography in Islamic Iran is one of the most important Shiite arts. The history of this art in Iran signifies it`s transcendental approach to depict sacred characters pure and consider them far from worldliness. This approach is apparent in original miniature works and then coffee house paintings. Following the dominance of empiricism (positivism) on the mind of the contemporary artist on one hand and cultural and artistic transactions between different societies on the other hand, the course of representationality and objectification of icons in Iranian contemporary art has increased. This paper, by applying descriptive- analytical method, reviews the history of iconography and its theoretical literature in the view of Shite artists and examines the current situation of this art in Iran. In this paper 33 artworks have been selected as samples of iconographic works from the past and contemporary miniature and painting, as well as some other unsigned works which represent the course of this art.