ارزيابي ژنوتيپ هاي گندم از نظر تبعيض ايزوتوپي كربن 13 و صفات موثر بر عملكرد در شرايط ديم

بدلیل واقع شدن كشور ایران در منطقه خشك و نیمه خشك دنیا، كمبود آب و تنش خشكی همواره به عنوان یكی از مهمترین عوامل محدود كننده تولید محصولات كشاورزی مطرح بوده است. این تحقیق به منظور ارزیابی ارقام و لاین‌های پیشرفته گندم از نظر تحمل تنش خشكی و بررسی امكان استفاده از تكنیك تبعیض ایزوتوپی كربن-13 (13C) در انتخاب و تولید ژنوتیپ‌های گندم با كارائی مصرف بالای آب به اجرا درآمد. تعداد 160 لاین گندم با سطحی متنوع از نظر تحمل خشكی در كرت‌های مشاهده‌ای در قالب طرح بلوك‌های كامل تصادفی حجیم یافته به همراه 4 رقم شاهد تكرار شده در 10 بلوك (جمعاً 200 كرت) در سال زراعی 90 – 1389 در مزرعه آزمایشی موسسه تحقیقات دیم كشور در مراغه مورد مطالعه قرار گرفتند. تجزیه واریانس داده‌ها وجود اختلافات معنی‌داری را در بین ژنوتیپ‌های مورد ارزیابی از نظر عملكرد در شرایط دیم نشان داد. در شرایط دیم ژنوتیپ‌های دیررس گندم از ارتفاع بوته، شاخص برداشت، وزن هزاردانه و عملكرد پائین‌تری نیز برخوردار بودند. از بین ژنوتیپ‌های مورد ارزیابی تعداد 22 لاین برتر از نظر عملكرد دانه و شاخص‌های گزینشی در مقایسه با ارقام شاهد شناسائی و انتخاب گردیدند. این تحقیق روشن كرد كه ژنوتیپ‌های گندم با عملكرد بالا تحت شرایط دیم از میزان تبعیض ایزوتوپی كربن13 پائین‌تری برخوردار هستند، بطوریكه در شرایط تنش رطوبتی تبعیض ایزوتوپی كربن13(Δ) همبستگی منفی معنی‌داری را با عملكرد دانه به نمایش گذاشت. نتایج حاصل موید امكان بالقوه بكارگیری تبعیض ایزوتوپی كربن13 در شناسائی و انتخاب ژنوتیپ‌های گندم با كارائی مصرف آب بالا است كه ‌می‌تواند به تولید ارقام جدید گندم با پتانسیل عملكرد بالاتر در شرایط تنش رطوبتی كمك كند.