باطني‌گرايي در يونان باستان

Esotericism in Ancient Greece

دو اصطلاح «باطني» و «باطني‌گرايي» معناي گسترده‌اي دارند، ولي به ‌نحو خاص بر مكتب‌هاي ديني و عرفاني و فلسفيِ رازورز اطلاق ‌مي‌شوند. در يونان باستان، پيش از دورانِ يوناني‌مآبي، به مكتب‌هايي با گرايشِ باطني برمي‌خوريم. از نوشته‌هاي گوناگونِ برجاي‌مانده از آن دوران چنين برمي‌آيد كه يونانيان خود خاستگاه اين مكتب‌ها را بيرون از يونان، در مصر يا آسيا، مي‌جستند. مكتب‌هاي باطنيِ يوناني تا پيش از روزگار افلاطون عبارتند از: اديان اليوسيسي و ديونوسوسي و اورفيوسي و مكتب فلسفي ‌ـ ‌دينيِ فيثاغورس. غايتِ مشترك اين مكاتب، رستگاري از راه تطهير است. اين غايت در اديانِ باطنيِ يونان، يعني اديانِ اليوسيسي و ديونوسوسي و اورفيوسي، از رهگذرِ گرويدن به دين و به ‌جا آوردنِ مراسمِ آييني به ‌دست ‌مي‌آيد. دين اورفيوس پيروانِ خود را به برخي اوامر و نواهي نيز پايبند مي‌سازد و به خوارداشتِ جهانِ خاكي برمي‌انگيزد. فيثاغوريان با حفظِ جنبه‌هاي ديني، باطني‌گراييِ خود را بر معرفت مبتني ‌مي‌سازند و بدين‌سان باطني‌گراييِ فلسفيِ منحصر به‌ فردي بنياد مي‌نهند.

The expressions of “esoteric” and “esotericism” have a wide range of meanings, however, they specifically apply to religious, mystical, and philosophical secret schools. In ancient Greek world, i.e. before the Hellenistic era, we come across some currents with esoteric tendencies. The various texts from this period show that the ancient Greeks sought the source of the esoteric currents outside the cultural boundaries of Greece, somewhere in Egypt or Asia. The Greek esoteric currents before Plato’s time include Eleusinian, Dionysiac/Bacchic and Orphic religions and Pythagorean religious-philosophical school. The common end of these currents is deliverance through purification (catharsis). In the Greek esoteric religions, this end is reached through the initiatory rites and mystery cults. The Orphism also obliges the initiators to observe some ritual prohibitions and instils despising of the earthly world in them. The Pythagoreans, while preserving the religious dimensions, base their esotericism on knowledge and thus establish their own unique philosophical esotericism.