نظام خبر رساني و جاسوسي و نقش آن در تاريخ ميانه ايران

نظام اِنها یا خبریابی و خبررسانی و به تعبیری جاسوسی از راه­كارهایی بود كه حكومت­ها برای برقراری امنیت كشور به كار می­بستند. ضرورت اداره قلمرو گسترده حكومتی، و كسب اخبار و اطلاعات از سراسر كشور، حكومت­ها را ناگزیر می‌ساخت كه تشكیلات جاسوسی خود را در قالب نهادهایی چون «بَرید» و «اِشراف» و نیز با تربیت و به­كارگیری مُنهیان (جاسوسان) و خبرگیران آزموده بنیاد گذارند. این گونه تشكیلات كه با نظام خبررسانی و امنیت داخلی سروكار داشتند با انجام خدمات نظارتی، مراقبتی و تأمینی و اقدامات جاسوسی در حكم چشم و گوش حاكمیت در سراسر قلمرو حكومتی درآمدند. در این پژوهش ضمن تبیین مفهوم اِنها و مُنهی، به شیوه تاریخی- تحلیلی جنبه­های اهمیت و كاركرد امنیتی نظام اِنها يا جاسوسی و نقش آن در تثبیت و تداوم حكومت­های مركزی در دوره میانه تاریخ ایران بررسی شده است. یافتة پژوهش نشان داده است كه كاركرد امنیتی- اطلاعاتی و مراقبتي نظام جاسوسی، جایگاه و اهمیت آن را در حكومت­ها چنان برجسته ساخت كه كارآمدی یا ناتوانی آن در تداوم يا تزلزل قدرت سیاسی مؤثر بوده است.