موقعيت جغرافيايي جنگ هرمزدگان؛ جنوب يا شمال؟

جنگ «هرمزدگان» در روز سی‌اُم مهر/ بیست و هشتم آوریل 224 م. یكی از بزرگ‌ترین جنگ‌ها در تاریخ ایران و حتا تاریخ شرق باستان است. با مرگ اردوان چهارم/ 213-224 م، آخرین پادشاه پارتیان در این جنگ بود كه هماورد جنگجوی او، اردشیر بابكان/ 224-240 م، بنیانگذار شاهنشاهی ساسانیان، خود را «شاهنشاه» خواند و سپس با گشودن تختگاه پارتیان و جنگ‌هایی دیگر با خاندان‌های نژادة پارتی و بسیاری پادشاهان محلّی كه در ایران پراكنده بودند، «شاهنشاه ایران» نامیده شد. جنگ هرمزدگان، آغاز نزدیك به پنج سده فرمانروایی ساسانیان در ایران، و هم نشانة آغاز دورة تازه‌ای از جنگ‌های ایرانیان و رومی‌ها بود. با وجود این، هنوز موقعیّت جغرافیایی دشت هرمزدگان/ هرمزجان/ هرمزدجان/ مزدجان كه طبری و دیگران آن را آوردگاهِ جنگ اردوان چهارم و اردشیر بابكان خوانده‌اند، شناخته‌شده نیست و یا دست‌كم، دیدگاه‌های گوناگونی دربارة آن وجود دارد. در این جستار، براساس روش تاریخی، به مطالعه و نقد همة این انگاره‌ها دربارة موقعیّت جغرافیایی دشت هرمزدگان خواهیم پرداخته شد و یك نقطة جغرافیایی تازه به‌عنوان آوردگاه نبرد هرمزدگان پیشنهاد داده شد.