ظهور و افول كشاورزي صنعتي در عصر رضا شاه 1309 تا 1316

اقتصاد كشاورزی ایران در دوره قاجار درپی ادغام در مناسبات بازار­جهانی نظام سرمایه­داری از شیوه­تولید معیشتی به شیوه­تولید تجاری تغییر كاركرد داد. تجاری شدن شیوه­تولید كشاورزی در ایران كه سرنوشت محتوم اقتصادی بسیاری از جوامع توسعه­نیافته بود طی سال­های 1309تا1316 دچار وقفه شد. این وقفه ناشی از تغییر شیوه­تولید كشاورزی ایران از كشاورزی تجاری به كشاورزی صنعتی بود. بدین ترتیب اقتصاد كشاورزی ایران برای نخستین­بار طی سال­های 1309تا1316 شاهد ظهور و افول شیوه تولیدی جدیدی بود كه از می­توان به عنوان كشاورزی صنعتی­نام برد.بر این اساس مقاله پیش­رو در صدد است تا با استفاده از روش تاریخی و با بكار‌گیری اسناد و مدارك آرشیوی و روزنامه‌ها و مجلات عصر پهلوی­اول به بررسی چرائی چگونگی ظهور و افول كشاورزی صنعتی در سال­های 1309تا 1316 بپردازد. دستاوردهای این پژوهش نشان می­دهد كه گرایش حكومت به ایجاد صنایع ماشینی جهت تولید كالاهای مصرفی موجبات ظهور كشاورزی صنعتی با هدف توسعه كشت مواداولیه كشاورزی مورد نیاز صنایع مانند چغندر، چای، پنبه و توتون گردید. افول كشاورزی صنعتی نیز نتیجه الزام ایران به صدور مواداولیه كشاورزی مورد نیاز صنایع آلمان­نازی درپی انعقاد پروتكل­های محرمانه مبادلات تجاری میان دو كشور بود.