تحليل انتقادي نظريه‌هاي اخلاقي زيست محيطي: ارائه نظريه‌هاي اخلاقي اسلامي

مسائل و مشكلات زيست ‏محيطي در عصر حاضر باعث شده تا راهبردهاي نرم‏ افزاري (بررسي رفتارهاي اخلاقي در حوزه محيط‌ زيست) در كنار راهكارهاي سخت‏ افزاري (توليد تكنولوژي‏ هاي دوستدار محيط زيست) براي حل اين مسائل مورد توجه قرار گيرند. از سويي ديگر، تحولات اخير در نظريه‏ هاي‌ رفتاري، اميدواري‌هايي براي فهم مناسب رفتارهاي اخلاقي انساني در ارتباط با محيط زيست به وجود آورده است. در اين پژوهش كه به شيوه مطالعه تحليلي ـ انتقادي صورت گرفته، تلاش بر آن است تا ضمن تشريح و مرور انتقادي نظريه‌هاي غربي رفتار اخلاقي در حفاظت از محيط زيست، نظريات اخلاقي متفكران و انديشمندان اسلامي نيز ارائه گردد. نظريه‌هاي مختلفي از سوي انديشمندان غربي براي تشريح رفتارهاي اخلاقي و غير اخلاقي انسان‌ها در ارتباط با محيط زيست ارائه شده است، از قبيل نظريه كنش علّي (رفتار هدفمند)، رفتار برنامه‏ريزي‌شده، الگوي اجتماعي ـ روانشناسي رفتار نوع‏دوستانه شوارتز و نظريه ارزش ـ عقيده ـ هنجار استرن. علي‌رغم نشر و به كارگيري زياد اين نظريات رفتاري، اين نظريات به دليل غفلت از ورود متغيرهاي اخلاقي، از قبيل هنجارهاي اخلاقي و جهت‌گيري‌هاي ارزشي، مورد نقد مي‌باشند. از سوي ديگر، انديشمندان اسلامي و ايراني در اين زمينه نظرياتي ارائه داده‌اند كه به نظر مي‌رسد سازگاري بيشتري با اخلاقيات و روحيات جوامع اسلامي دارد. در اين پژوهش به برخي از اين نظريات اسلامي اشاره شده است. پيشنهاد مي‏شود تا محققان اسلامي فعال در حوزه‌هاي فلسفه اخلاق و روانشناسي اخلاق، تلاش بيشتري جهت استخراج نظريه‌هاي رفتاري از منابع اسلامي داشته باشند و ضمن به كارگيري اين نظريات در تحقيقات ميداني و اصلاح ساختاري آن‌ها، قدرت پيش‌بيني آن‌ها را بهبود دهند.