صادرات و قاچاق نفت و فرآورده‏هاي نفتي ايران به افغانستان در دوره پهلوي دوم (1320 - 1357ش)

دو كشور ايران و افغانستان بعد از پايان جنگ جهاني دوم، به ترتيب، به بلوك ‎هاي غرب و شرق گرايش پيدا كردند، اما افغانستان با آغاز دهه 1340 ش/ 1960 م، به دلايل دوري از دريا، به صرفه نبودن روابط اقتصادي با شوروي و دوري ‎راه ‎ها، شرايطِ نامطلوب اقتصادي، به ويژه بعد از جنگ جهاني و اختلاف با كشور پاكستان، به برقراري روابط اقتصادي با ايران گرايش پيدا كرد و هيئت ‎هايي را به اين منظور راهي ايران كرد. افغانستان از خرداد 1327 ش/ ژوئن 1948 م واردات نفت و فرآورده‏ هاي آن را از ايران آغاز كرد، اما از سال 1335 ش/ 1956 م با شروع پلان ‎هاي اقتصادي‎‎، نياز بيشتري به اين محصول پيدا كرد و هر چند موافقتنامه ‏هايي در اين زمينه، بين دو كشور منعقد شد، اما ارزش بالاي اين محصول در افغانستان، باعث گسترش قاچاق آن، در شهرهاي شرقي و شمال شرقي استان خراسان شد. اين مقاله با روش توصيفي - تحليلي، و با تكيه بر اسناد مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي وزارت خارجه و سازمان اسناد ملي، سعي در روشن كردن اين مساله دارد كه چگونه بهبود روابط اقتصادي بين دو كشور، منجر به انعقاد موافقتنامه ‎هاي نفتي و بازرگاني با تاكيد بر صادرات نفت و فرآوردهاي آن و گسترش قاچاق اين محصول در شرق ايران، به ويژه در استان خراسان شد.