نقد نظريۀ «اصالت فرهنگ» بر اساس آموزه‌هاي فلسفي حكمت متعاليه

درباره مسئلۀ «هستي‌شناسي جامعه»، سه ديدگاه كلي وجود دارد: برخي جانب تحقق عيني جامعه را گرفته‌اند؛ برخي جانب افراد را؛ و برخي ديگر سعي كرده‌اند نظرياتي مياني ارائه كنند. نظريۀ «اصالت جامعه»، كه از سوي برخي متفكران مسلمان ارائه شده، راه‌كاري است مياني براي جمع ميان هستي عيني جامعه و هستي عيني فرد. اين نظريه داراي دو صورت‌بندي است. صورت‌بندي اوليۀ آن توسط علّامه طباطبائي و شهيد مطهّري مطرح شده است كه در تأييد مدعاي خود، صرفاً به برخي شواهد قرآني و تجربي استناد مي‌كنند. اما صورت‌بندي جديد آن، كه توسط دكتر پارسانيا ارائه شده و با نام «اصالت فرهنگ» شهرت يافته است، براي دفاع از آموزۀ «اصالت جامعه»، به دليلي پيشيني و فلسفي متمسك مي‌شود. استدلال دكتر پارسانيا به طور خاص، مبتني بر دو آموزۀ حكمت صدرايي است: اصل «اتحاد علم، عالم و معلوم»، اصل «سِعي بودن كلي». مقالۀ حاضر پس از تقرير صورت‌بندي اوليه و صورت‌بندي جديد نظريۀ «اصالت جامعه»، صورت‌بندي جديد آن را نقد مي‌كند و نشان مي‌دهد كه اين نظريه از تبيين ويژگي‌هاي اصلي فرهنگ ناتوان است.