توضيح عبارتي از اسرارالتوحيد و نگاهي به مسئله ارتزاق صوفيان

در يكي از حكايات اسرارالتوحيد، جمله­اي از زبان قصابي خطاب به ابوسعيد ديده مي­شود كه متضمن تركيب «افسوس­خواره» است. شفيعي­كدكني در تعليقات كتاب مذكور، اين تركيب را از «افسوس» به­معناي «مسخره» دانسته و شرحي برآن نوشته ­است؛ اما با استناد به شواهد متني از منابع ديگر و نيز باتوجه­به ساختار معنايي جمله موردبحث در متن اسرارالتوحيد، مي­توان دانست كه اين تركيب احتمالاً از افسوس به ­معناي ستم ساخته شده و مقصود قصاب بيان مفت­خوري و بيكارگي صوفيان است. در اين جستار، علاوه­بر اقامه شواهد تاييدكننده اين معنا از متون ديگر، بحثي نيز درباره ارتزاق صوفيان از راه فتوحات مطرح و نشان داده شده است كه هرچه از دوران نخستين تصوف فاصله مي­گيريم، فتوحات جايگاه مهم­تري در نظام خانقاه­ها پيدا مي­كند و پرداختن به مشاغل يدي در ميان صوفيه از رونق مي­افتد. ضمن اينكه دراين­ميان، به برخورد مردم عامي با صوفيان و نيز اجبار در دادن فتوحات هم اشاره­اي شده است.