ديدگاه فقه‌گرايانه مفسران در قصه حضرت يوسف (ع)

Jurisprudential Viewpoint of the Interpreters on the Story of Prophet Joseph

پس از مجموعه‌هاي ادبي و لغوي، تفسيرهاي فقهي يكي از گونه‌هاي تفسيري هستند كه در ساحت قرآن و سايه معارف آن چهره مي‌بندند. قريب به يك‌سوم آيات قرآن را رفتار و گفتار انبيا و اشخاصي از امت‌هاي پيشين تشكيل مي‌دهد. از سويي ميزان نسخ اديان گذشته و يا بازه زماني آنها وضعيت كاملاً مشخصي ندارد، ازاين‌رو با توجه به بهره‌گيري فقهي ايمه (ع) از آيات قصص، استفاده فقهي از آنها ضرورتي جدي است. بررسي موضوع نسخ در نگاه اصوليان و مفسّران نشان داده است كه ديدگاه منقح و معيني از آنان درباره بهره‌هاي فقهي از اين بخش قرآن وجود ندارد. نگاه فقه‌گرايانه مفسران در آيات قصه يوسف، در پژوهش نگارندگان بر روي سه مساله همكاري با حكومت‌هاي باطل، جواز عقد ضمان، و جواز و عدم جواز صحنه‌سازي و نسبت دروغ به ديگران يا توجيه وسيله به‌خاطر هدف مقدس متمركز است. مقاله پيش رو كه با استفاده از منابع كتابخانه‌اي به روش توصيفي ـ تحليلي فراهم آمده است، ضمن توصيف چگونگي بهره‌مندي فقهي مفسران و فقها از آيات داستاني قرآن، به نقد و بررسي كيفيّت استدلال آنان پرداخته است كه فقدان موضع واحد و معين درباره دايره حجيت شرايع پيشين و نسخ، از ثمرات اين جستار در نگاه فقهي آنان به آيات مذكور و نشان از نيازمندي نگاه فقه‌گرايانه مفسران و فقها به تبيين چهارچوب نسخ و استنباط احكام از آيات داستاني است.