عوامل و موانع موثر بر حضور پزشكان اروپايي در جامعه ايرانِ عصر قاجار

Factors and Obstacles Affecting the Participation of European Physicians in Iran during Qajar Period

حضور پزشكان اروپايي در ايران عصر قاجار، علاوه بر جنبه هاي بهداشتي و درماني، جلوه هاي سياسي و مذهبي نيز به خود گرفت. در اين دوران شيوع روزافزون انواع بيماري هاي واگيردار از يك‌سو، و ناكارآمدي نسبي طب سنتي در درمان بيماري ها از سوي ديگر، عرصه حيات را براي اقشار مختلف جامعه ايراني تنگ كرده بود. اين پژوهش با شيوه توصيفي ـ‌تحليلي و با استفاده از اسناد و منابع كتابخانه اي بر آن است به بررسي عوامل بسترساز حضور اين پزشكان در جامعه ايرانِ عصر قاجار، ارزيابي موانع فعاليت، و نيز گونه شناسي جايگاه و حوزه فعاليت آنان بپردازد. يافته هاي پژوهش حاكي از آن است كه علم نوين پزشكي به ‌عنوان بخشي از رويه دانشي تمدن غرب، نقش بسيار مهمي در راه يابي كشورهاي اروپايي به جوامع شرقي ايفا كرد. درواقع يكي از كليدهاي فهم چرايي و چگونگي روند مناسبات گسترده سياسي‌ـ‌اقتصادي ايران و كشورهاي اروپايي در دوره قاجار را مي توان در نحوه برخورد نظام سياسي و اجتماعي ايران با رويكردهاي نوين درماني و طب جديد غربي جستجو كرد. چنين تاثيرگذاري‌اي را مي توان در سه حيطه يا بُعد سياسي-اقتصادي، اجتماعي-مذهبي، و علمي دسته‌بندي و بررسي كرد.

The presence of European physicians in Iran during the Qajar period had political and religious dimensions, in addition to its health aspects. Different segments of Iranian society had a very hard life due to the increasing epidemics and relative ineffectiveness of traditional medicine in the treatment of diseases. Being accomplished through an analytic-descriptive method, the present research is to explore the factors conducive to the presence of these physicians in Iranian community, to assess their activity obstacles, its typology and scope using documentaries and library sources. The research findings indicate that the modern medical science, as a part of West scientific procedure, played an important role in the process of European countries entrance in Eastern communities. In fact, one of the keys to understand how and why the process of Iranʹs political - economic extensive relations and European countries during Qajar period can be analyzed considering three political-economic social - religious and scientific general dimensions.