رويكرد طريقت نعمت‌اللهيه به ساختارهاي سياسي‌ـ‌ مذهبي دوره محمدشاه قاجار

پس از دوران رنج و محنت صوفيان نعمت‌اللهي در دوران فتحعلي‌شاه قاجار، به تخت نشستن محمد‌شاه قاجار نويدبخش پايان سختي‌ها و مشكلات اين طريقت در ايران بود. دو شعبه كوثرعليشاهي و مست‌عليشاهي سعي كردند از بستر ايجاد شده در اين دوره هركدام به گونه‌اي متفاوت براي دستيابي به موقعيت و جايگاهي بهتر بهره ببرند. از‌اين‌رو مسيله اصلي تحقيق حاضر نيز چگونگي عملكرد نظري و عملي اين دو شعبه طريقت نعمت‌اللهيه به منظور دستيابي به جايگاه سياسي‌ـ‌اجتماعي مناسب و تقابل با موانع نظري و عملي موجود در اين دوره است. نتايج تحقيق كه بر اساس منابع تاريخي و طريقتي به دست آمده است، بيانگر آن است كه شعبه كوثرعليشاهي علي‌رغم شرايط موجود تلاشي در جهت تغيير ساختارهاي ديني و سياسي انجام نداد. اما شعبه مست‌عليشاهي در برآورده كردن اين مهم دست به اقدامات نظري و عملي زد؛ هرچند كه به نتيجه-اي نرسيد.

The enthronement of Mohammad Shah Qajar promised Nematollahi Sufis the end of difficulties they experienced during the reign of Fathʹali Shah and their problems in Iran. Kowsaralishahis and Mastalishahis, as two branches of this doctrine, each tried to benefit a better position in those situations. The quality of theoretical and practical operation of these two branches of Nematollahi doctrine to reach a suitable socio-political position and the way they selected to remove the theoretical and practical barriers is the main issue of present research. The results, obtaind on the basis of historical and doctrinal sources, show that Kowsaralishahis didnʹt try to change the religious and political structures despite the existing conditions. But Mastalishahis had accomplished some inconclusive theoretical and practical actions to reach this important aim.