مطالعه تنوع ژنتيكي و برخي از صفات زراعي و كيفي در زعفران (Crocus sativus L.)

به منظور مطالعه تنوع ژنتيكي و زراعي زعفران، شش اكوتيپ از نقاط مختلف استان خراسان (مشهد، تربت جام، گناباد، تربت حيدريه، قاين و بيرجند) جمع آوري و در طي دو سال زراعي 93-1391 در مزرعه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه اروميه مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج مزرعه اي نشان داد كه اختلاف معني داري بين اكوتيپ ها از لحاظ اكثر صفات زراعي و كيفي مورد مطالعه وجود دارد. به‌طوري‌كه تجزيه خوشه‏اي، اكوتيپ‏هاي تربت‌حيدريه، مشهد و تربت جام را در يك خوشه‏ و اكوتيپ‏هاي بيرجند، قاين و گناباد را در خوشه‏ ديگر گروه بندي نمود. همچنين نتايج حاصل از مقايسه ميانگين نشان داد كه اكوتيپ‏هاي تربت‌حيدريه و مشهد به ترتيب به‏ عنوان بهترين‏ اكوتيپ‏هاي زعفران در اروميه شناخته شدند. از طرفي نتايج ژنتيكي نشان داد كه از بين 30 جفت آغازگر SSR مورد استفاده، 22 جفت آغازگر (73%)، در مجموع 44 آلل چندشكلي را شناسايي نمودند (ميانگين 2 عدد). ميانگين شاخص شانون (I)، تنوع ژنتيكي (h) و محتوي اطلاعات چندشكلي (PIC) به ترتيب 688/0، 424/0 و 402/0 تخمين زده شد كه اين نتايج از وجود تنوع ژنتيكي در بين اكوتيپ هاي زعفران خبر مي دهد و اين تنوع توسط تجزيه هاي ديگري از جمله تجزيه واريانس مولكولي مورد تأييد قرار گرفت. از طرفي نتايج حاصل از تجزيه خوشه‏اي داروين، هر كدام از اكوتيپ‏هاي بيرجند، مشهد و گناباد را در يك خوشه‏ و سه اكوتيپ تربت‌حيدريه، قاين و تربت‌جام را به دليل شباهت بالا همگي را در يك خوشه‏ قرار داد و اين گروه بندي توسط تجزيه به مؤلفه‏هاي اصلي مورد تأييد قرار گرفت. قابل ذكر است شباهت ژنتيكي بالايي بين اكوتيپ‏هاي زعفران (9065 درصد) تخمين زده شد. در مجموع نتايج حاصل از اين تحقيق ضمن بيان اين موضوع كه نشانگرهاي ريزماهواره ابزار مفيدي براي ارزيابي تنوع ژنتيكي و گروه‏بندي اكوتيپ هاي زعفران هستند. اين موضوع را نيز تأييد نمود كه زعفران گياهي منومورف نبوده و مي توان تنوع مفيدي را جهت استفاده در برنامه هاي اصلاحي شناسايي كرد.