كاركردهاي استفاده از نقاب و تمهيد آندروژني در پرداخت شخصيت در نمايشنامه‌هاي معاصر ايران

نقاب ابزاري است كه شخصيت‌هاي نمايش براي برقراري ارتباط در موقعيت‌هاي بينافردي از آن استفاده مي‌كنند. پژوهش حاضر بر نقاب‌هاي ويژه‌اي متمركز است كه شخصيت‌هاي نمايش از آن‌ها به عنوان ابزار برقراري ارتباط استفاده مي‌كنند و با اين هدف كه هويتي دروغين از خود به نمايش بگذارند، آن‌ها را به چهره مي‌زنند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصيفي تحليلي، به بررسي فرايند معنابخشي به شخصيت‌هاي نمايش در نمايشنامه‌هاي سه دهه‌ي اخير در ايران مي‌پردازد و با استفاده از مفهوم نقاب در نظريه‌ي نمايشي گافمن چگونگي خلق تفاوت در هر يك از شخصيت‌ها را بررسي مي‌كند. اين كه به چه دلايلي و در چه موقعيت‌هايي شخصيت‌هاي نمايش بر چهره خود نقاب مي‌زنند پرسشي است كه به آن پاسخ داده شده است. يافته‌ها نشان مي‌دهند مردپوش‌ها و زن‌پوش‌ها بيشترين كاربرد را در پوشيده نگهداشتن حقيقت در ادبيات نمايشي ايران داشته‌اند. مردپوش بودن به زنان فرصت مي‌دهد در محيط خارج از خانه حضور يابند و به كنشگري فعال تبديل شوند. در مقابل زن‌پوش بودن براي برانگيختن حس ترحم و دلسوزي و در نتيجه براي فرار از موقعيت‌هاي دشوار صورت مي‌گيرد. آنجايي‌كه نقاب‌ها به بيان همزمان روان مردانه و روان زنانه كمك مي‌كنند تمهيد آندروژني شكل مي‌گيرد. استفاده از اين تمهيد در ادبيات نمايشي ايران منجر به شكل‌گيري موجوداتي هراسناك و پيش‌گو شده است كه اغلب نقشي حاشيه‌اي و جنبه‌اي نمادين دارند.