ارزيابي تحمل به شوري ارقام گندم نان بر اساس شاخص هاي تحمل مبتني بر نسبت پتاسيم به سديم برگ پرچم

يكي از تنش هاي غيرزنده مهم در نواحي خشك و نيمه خشك دنيا از جمله ايران، شوري خاك و آب است كه باعث كاهش عملكرد گياهان زراعي از جمله گندم مي شود. استفاده از ارقام متحمل به شوري يكي از راه هاي دستيابي به عملكرد بالا در اين نواحي است. به منظور ارزيابي تحمل به شوري در گندم، 41 ژنوتيپ گندم نان به صورت طرح بلوك هاي كامل تصادفي با سه تكرار تحت دو شرايط بدون تنش و تنش شوري در مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمان در سال زراعي 1391 كشت شدند. شوري آب آبياري در شرايط بدون تنش و تنش شوري به ترتيب 63/0 و 8/11 دسي زيمنس بر متر بود. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه اثر شوري بر عملكرد دانه، ميزان سديم، پتاسيم و نسبت اين دو عنصر در برگ پرچم ارقام گندم معني دار بود. ارزيابي همبستگي­ها نيز نشان داد كه همبستگي مثبت و معني داري بين نسبت K+/Na+ در هر دو محيط با شاخص هاي ميانگين بهره­وري (MP)، ميانگين هندسي بهره­وري (GMP)، ميانگين هارمونيك (HM) و تحمل به تنش (STI) محاسبه شده بر مبناي اين نسبت وجود دارد. بر اين اساس، مناسب ترين شاخص ها براي گزينش ارقام متحمل به تنش شوري، چهار شاخص MP، GMP، HM و STI بودند. همچنين بر مبناي مقادير اين شاخص ها، ارقام طبسي، ارگ، اكبري، بم، سرخ تخم، بولاني، سيستان، كارچيا و روشن كه از نسبت پتاسيم به سديم بالايي نيز تحت هر دو شرايط برخوردار بودند، به عنوان متحمل ترين ارقام نسبت به تنش شوري انتخاب شدند. همچنين همبستگي معني دار بين اين شاخص ها با عملكرد دانه تحت شرايط تنش نشان داد كه استفاده از آن ها براي غربال تعداد زيادي از ژنوتيپ­ها و يا براي انتخاب ارقام متحمل قبل از تعيين عملكرد دانه مفيد است و مي توانند به عنوان معياري مناسب جهت انتخاب ارقام پرمحصول و متحمل به تنش شوري مورد استفاده قرار گيرند.