برآورد تركيب پذيري ارقام محلي و اصلاح شده برنج از طريق تجزيه لاين × تستر

لاين × تستر يكي از روش­هاي بيومتريك مفيد جهت تجزيه و تحليل ژنتيكي صفات كمي به­منظور تعيين تركيب­پذيري والدين و وراثت­پذيري صفات و انتخاب بهترين روش اصلاحي براي جمعيت مورد نظر است. در اين تحقيق، تلاقي بين سه رقم هاشمي، نعمت و جلودار به عنوان لاين­هاي پدري با دو رقم سنگ­جو و ديلماني به عنوان پايه مادري (تستر) انجام شد. نتاج حاصل به همراه والدين (در مجموع 11 تيمار شامل پنج والد و شش تلاقي) در سال بعد در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در مزرعه تحقيقاتي پژوهشكده ژنتيك و زيست فناوري طبرستان مطالعه و صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول خوشه، تعداد كل دانه در خوشه، وزن هزار دانه، عملكرد دانه، طول و عرض دانه و نسبت طول به عرض دانه اندازه­گيري شدند. تجزيه واريانس داده­ها، تفاوت بين ژنوتيپ­ها را براي تمامي صفات مورد مطالعه معني دار نشان داد. بررسي تركيب­پذيري عمومي لاين­هاي مورد مطالعه نشان داد كه رقم هاشمي بهترين تركيب­شونده عمومي براي كاهش ارتفاع بوته بود، اما از نظر اجزاي عملكرد دانه مانند تعداد پنجه، طول خوشه، تعداد كل دانه و وزن هزار دانه نيز تركيب­پذيري عمومي منفي و معني­دار داشت كه موجب كاهش ارزش نتاج شد. رقم نعمت داراي تركيب­پذيري عمومي مثبت و معني­دار براي تمامي صفات و بهترين تركيب­شونده عمومي براي تعداد پنجه، تعداد كل دانه و طول دانه بود. رقم جلودار نيز تركيب­شونده عمومي خوبي براي افزايش صفات طول خوشه و وزن هزار دانه و بهترين تركيب­شونده عمومي براي كاهش عرض دانه بود. بررسي تركيب­پذيري خصوصي تلاقي­ها نيز نشان داد كه به غير از نعمت × سنگ­جو و نعمت × ديلماني كه به ترتيب تركيب­پذيري خصوصي معني­دار جهت افزايش و كاهش طول دانه داشتند، تركيب­پذيري خصوصي ساير تلاقي­ها معني­دار نبود. برآورد اجزاي واريانس ژنتيكي نيز نشان داد كه به غير از صفت طول دانه كه در آن سهم واريانس غيرافزايشي بيشتر از واريانس افزايشي بود، در ساير صفات مطالعه شده واريانس افزايشي نقش اصلي را داشت. به اين ترتيب، به نظر مي­رسد كه براي اصلاح طول دانه در اين جمعيت توليد هيبريد مي­تواند روش بهتري باشد، ولي براي ساير صفات مورد نظر روش هاي مبتني بر گزينش مفيد خواهند بود.