ارزيابي ارقام گندم نان در شرايط نرمال و تنش رطوبتي آخر فصل از نظر صفات زراعي

به منظور مطالعه اثر تنش خشكي و تعيين صفات موثر بر عملكرد دانه در شرايط آبياري كامل و تنش رطوبتي انتهاي فصل روي صفات مختلف گندم، 82 ژنوتيپ گندم نان به صورت دو آزمايش جداگانه در قالب طرح بلوك­هاي كامل تصادفي با سه تكرار طي سال زراعي 90-1389 مورد مطالعه قرار گرفتند. اعمال تنش خشكي در مرحله ظهور سنبله به صورت كم­آبياري صورت گرفت. مجموع 22 صفت شامل عملكرد و اجزاي عملكرد اندازه­گيري شدند. تجزيه واريانس اختلافات معني­داري براي كليه صفات در هر دو محيط نشان داده است. به جز تعداد برگ در ساقه اصلي و تعداد كل پنجه در واحد سطح، تنش رطوبتي باعث كاهش كليه صفات مورد بررسي شد. بيشترين تنوع ژنتيكي در دو شرايط براي صفات طول ريشك، تعداد سنبله بارور و عملكرد دانه مشاهده شد. ضريب همبستگي ساده پيرسون، تجزيه رگرسيون مرحله­اي و تجزيه مسير در هر دو محيط بر روي صفات اندازه­گيري شده صورت گرفت. در شرايط تنش ميزان همبستگي بين عملكرد دانه با صفات عملكرد بيولوژيك، عملكرد كاه، شاخص برداشت، سنبله بارور در متر­مربع و تعداد كل پنجه در متر­مربع برابر يا بالاتر از 50% به­دست آمد. در هر دو محيط بيشترين ميزان همبستگي عملكرد با عملكرد بيولوژيك وجود داشت. نتايج به­دست آمده حاكي از اهميت طول پدانكل در افزايش عملكرد در شرايط تنش رطوبتي مي­باشد. براساس نتايج تجزيه رگرسيون در شرايط آبياري نرمال 6 متغير و در شرايط تنش 5 متغير وارد مدل شدند كه در مجموع بيش از 80% تغييرات عملكرد را توضيح دادند. براي مشخص نمودن آثار مستقيم و غيرمستقيم و سهم هريك بر عملكرد نيز تجزيه ضرايب مسير انجام شد كه براين اساس در هر دو محيط بيشترين اثر مستقيم بر عملكرد را عملكرد بيولوژيك تشكيل مي­داد. در نهايت صفات عملكرد بيولوژيك، وزن سنبله، تعداد سنبله بارور و وزن هزار دانه مهم­ترين صفات شاخص براي انتخاب ارقام پر محصول گندم در هر دو شرايط معرفي مي­شوند. همچنين با توجه به نقش موثر ارتفاع بوته در شرايط تنش، گزينش بوته­هاي طويل­تر علاوه بر تعداد سنبله­هاي بيشتر در افزايش عملكرد دانه از اهميت به سزايي برخوردار خواهد بود.