اعجاز قرآن به ‏مثابه يكي از مباني تفسير قرآن؛ تحليل و داوري

Quranʹʹs Miracle as a Foundation of Quranʹʹs Interpretation; Analysis and Judgment

در نگاهي تجويزي، اعجاز قرآن به‏مثابه مبنايِ تفسير، بدين معناست كه باور به اعجاز قرآن در فرايند و سمت ‏و سوي تفسير، اثري تعيين‏كننده دارد و چنين باوري، لازمه هر تفسير معتبري است. اين مدعا در ميان قرآن‏پژوهان، موافقان و مخالفاني دارد. نوشتار حاضر بر اين باور مبتني است كه اين مدعا از دو حيث داراي ابهام و اشكال اساسي است: «اعجاز قرآن» در مقام تحليل، چيزي نيست جز نظريه‏هاي اعجازكه با هم يكسان نيستند. مباني تفسير نيز نمي‏تواند برگرفته از تفسير بوده و يا به تعبير ديگر، ماهيتِ تفسيري داشته باشد. مقاله حاضر با در ميان آوردن دو نكته فوق، «نظريه‏هاي اعجاز» را به تيغ ملاك‏هاي بازنگري‏شده مباني تفسير مي‏سپارد و نشان مي‏دهد كه پاره‏اي از اين نظريه‏ها نسبتي با مقوله تفسير ندارند و پاره‏اي ديگر، خود مسبوق و مبتني بر تفسير هستند. از ديگر سو، تفسير گونه‏هاي مختلفي دارد و برخي از نظريه‏هاي اعجاز مبناي برخي از گونه‏هاي تفسيري خواهد بود.

From prescriptive point of view, Quranʹs miracle as a basis of interpretation, means that this belief in the interpretation process has a determinant effect, and is necessary for valid interpretation. This claim has both advocates and opponents among Quranʹs researches. This study shows this claim has a fundamental ambiguity from two points. From analysis view, "Quranʹs miracle" is nothing but miracle theories which are not the same. Also, foundation of interpretation cannot be extracted from interpretation; i.e. they cannot have interpretational nature. Considering two foresaid points, this paper indicates that some of these theories do not have any relation with interpretation; conversely, some others are based on interpretation. From another point of view, interpretation has diverse types and some of miracle theories will be considered as basis for some of these types.