تجاري‌سازي علم در ايران: ملاحظات انتقادي

Commercialization of Science: Critical Considerations

امروزه بحث و بررسي تجاري‌سازي علم و فناوري در محافل علمي و در ميان سياست‌گذاران گسترش يافته است. شرايط اقتصادي جهاني نيز در سال‌هاي اخير موجب گرديده كه در برنامه‌هاي توسعه (فصل چهارم قانون برنامه چهارم توسعه؛ مواد 16، 17 و 18 قانون برنامه پنجم) [1، 2]، به اين امر توجه شود. در ميان سياست‌گذاران، به‌طور مداوم از عنوان دانشگاه نسل سوم سخن به ميان مي‌آيد؛ دانشگاهي كه درگير فعاليت‌هاي كارآفرينانه مي‌گردد. از ديدگاه پژوهشگران، در عصر حاضر شناسايي، ايجاد و تجاري‌سازي دارايي‌هاي فكري به اهداف نهادي بسياري از سيستم‌هاي دانشگاهي تبديل شده است. مفهوم تجاري‌سازي علم و به‌دنبال آن كارآفريني دانشگاهي، مانند بسياري از مفاهيم ديگر، از بيرون مرزهاي جغرافيايي وارد كشور شده است و اين وارداتي بودن از يك طرف مي‌تواند فرصت‌هايي را براي استفاده از تجربيات ساير جوامع فراهم سازد و از سوي ديگر چالش‌هايي در تطابق با ويژگي‌هاي زمينه‌اي و ساختاري و فرهنگي فراهم سازد. بنابراين موضوع تجاري‌سازي در ايران بايد متناسب با ويژگي‌هاي زمينه‌اي و محلي آن ساخته شود نه اينكه الگوهاي كشورهاي پيشرو، عيناً پياده‌سازي گردد. اين مقاله به‌دنبال شناسايي و توصيف ملاحظات عمده تجاري‌سازي علم در ايران در جهت تشويق و ترغيب دانشگاه‌ها و جوامع علمي به سمت تجاري‌سازي است.

Recently, the issue of knowledge and technology commercialization has expanded among policymakers and scientific circles. Global economic condition in recent years has led the development plans (Chapter IV of the Fourth Development Plan, Articles 16, 17 and 18 of the Fifth Plan) [1,2], to consider it. Policymakers constantly discuss the third generation of universities; the ones involved in entrepreneurial activities. From the researchers’ viewpoint, identification, creation and commercialization of intellectual property has become an institutional goal of the academic system in this era. The concept of academic entrepreneurship as well as commercialization of science, like many other concepts, have been imported from the outside geographic boundaries into the country. It can provide opportunity of using other communities’ experiences and at the same time, creating challenges in accordance with the contextual, structural and cultural characteristics. Therefore commercialization subject in Iran should be constructed in respect to its local and contextual characteristics rather than mere implementation of leading countries’ patterns. This paper aimed to identify and describe the major considerations of science commercialization in Iran, in order to encourage commercial activities in scientific societies and universities.