ماهيت فضايي سرزمين هاي شهر محور در برنامه ريزي منطقه اي چهار پديده فضايي با نگاهي بر كلانشهر تهران

سرزمين­هاي شهر محور، برآيندي از روابط عملكردي و كالبدي است. گسترش روز افزون اين روابط منجر به پيچيده شدن ادراك هر يك از پديده­هاي فضايي و برنامه ريزي منطقه­اي مي­گردد. هدف از اين پژوهش، بررسي چهار واژه پر كاربرد در مطالعات منطقه­اي (منطقه كلان شهري، شهر- منطقه، منطقه شهري عملكردي و منطقه شهري چند هسته­اي) با استفاده از روش تحليل تطبيقي است تا بر اساس آن به تبين ماهيت هر يك از اين پديده­ها، با توجه به دو مولفه تعامل عملكردي و كالبدي بپردازد. اطلاعات مورد نياز به روش كتابخانه­اي و اسنادي جمع­آوري شده است. جهت تجزيه و تحليل اطلاعات براي تطبيق الگوي فضايي كلانشهر تهران و نواحي پيراموني­اش با چارچوب نظري به دست آمده، از روش­هاي آماري و مدل­هاي برنامه ريزي مانند ميزان فعاليت و مدل ضريب مكاني (L.Q) استفاده شده است. در نهايت بر اساس تحليل­هاي فضايي، الگوي فضايي بهينه در مقياس­هاي مختلف براي كلانشهر تهران و نواحي پيرامونش ارائه شده است. يافته­ها نشان مي­دهد كلانشهر تهران پذيرنده نقش­هاي مركزيت در مقياس­هاي تو در تويي از فضاي ملي، منطقه و نيز بين آن دو مي­باشد. پس وجود الگوهاي متنوعي از تعاملات عملكردي بين كلانشهر تهران و شهرهاي پيرامونش مي­تواند از هر بعدي ماهيت فضايي تازه­اي به اين كلانشهر و نواحي پيرامون تزريق نمايد. نگاه صرفاً كالبدي به پديده­هاي فضايي تا كنون موجب گرديده كه سرزمين­هاي شهرمحور از نظر مورفولوژيكي به هم نزديك باشند. پس شايسته است كه پديده­هاي فضايي را به عنوان سيستمي شكل يافته از مولفه­هاي مورفولوژيكي، عملكردي، ارتباطي و سياسي مورد توجه و تفكر قرار داد. بر اين مبنا، سه مفهوم منطقه كلانشهري، شهر- منطقه و منطقه شهري عملكردي در مقياس­هاي گوناگوني از فضا براي نواحي پيرامون كلانشهر تهران، به عنوان مفاهيم قابل قبول، تعريف پذير و بهينه سازي مي­شوند.