تعامل و تقابل نهادهاي امارت و وزارت در عهد ارغون ( 683 تا 690 ق)

نهادهاي امارت و وزارت در حكومت ايلخانان، از عناصر و مؤلفه هاي مهم قدرت بودند . اميرالامرا در رأس نهاد امارت قرار داشت كه در نظام حكومتي ايلخانان، دومين فرد به شمار مي آمد . نهاد وزارت كه صاحب ديوان يا وزير ممالك بر آن رياست داشت، متشكل از ديوانسالاران عمدتاً ايراني(تاژيك) بود. تعامل و تقابل نهادهاي امارت و وزارت نه فقط بر اين دو نهاد تأثيرگذار بود، بلكه جامعه را نيز دستخوش تغيير و تحولات مي كرد؛ بدين معنا كه همگرايي آن دو، در تداوم امنيت، بهبود حال رعايا، ماليات گيري منظم و عادلانه، همگرايي دين و دولت(حكومت) و تقويت و تداوم حكومت نقش داشت . در عهد ارغون، روابط دو نهاد امارت و وزارت دچار فراز و فرودهايي بود. اميربوقا(اميرالامرايي كه ارغون را در رسيدن به ايلخاني ياري رسانده بود) به سرپرستي وزارت ممالك نيز رسيد؛ امري كه در عهد ايلخانان كم سابقه بود. خود ايلخان مغول ، نهادهاي امارت و وزارت را در اختيار امير بوقا قرار داد ، اما اين امر كمرنگ شدن قدرت حاكميت ايلخاني و رويارويي ارغون با اميربوقا را باعث شد . قتل خاندان اميربوقا موجب واگرايي نهاد امارت و زمينه ساز حضور برجسته ديوانسالاران و نهاد وزارت شد. سعدالدوله يهودي با تقويت و در اختيار گرفتن شريعت و نهاد قضاوت، درصدد احياي ابزارهاي ازدست رفته نهاد وزارت بود . حمايت نهاد وزارت از سوي حاكميت و ايلخان مغول در عصر سعدالدوله، موجب ضعف و واگرايي نهاد امارت شد؛ به همين دليل نخستين اقدام امرا در هنگام بيماري ارغون و ضعف حاكميت ايلخاني، قتل وزير و خاندانش بود. در اين مقاله، با رويكرد توصيفي تحليلي، چگونگي تعامل و تقابل نهادهاي امارت و وزارت در عهد ارغون بررسي شده است.