بررسي تاريخ، فرهنگ و تمدن سرزمين ماورا النهر در خراسان بزرگ

تمدن راه مشترك زندگي، انديشه و كنش انسان و در برگيرنده سازگاري كلي با نيازهاي اقتصادي يا محيط جغرافيايي پيرامون و سازمان مشتركي براي فرونشاندن نيازهاي اجتماعي و سياسي محيط پيرامون و مجموعه مشتركي از انديشه ها و دستاوردها است. لذا آگاهي از فرهنگ و تمدن به جهت شناخت هويت و نقطه ي آغازين دگرگونيهاي اجتماعي- تاريخي ضروري به نظر مي رسد. از آنجاييكه هدف از پژوهش حاضر، شناخت و بررسي تاريخ، فرهنگ و تمدن سرزمين ماورا النهر به عنوان يكي از مناطق مهم و تاثيرگذار سياسي،‌ اجتماعي،‌فرهنگي، اقتصادي و غيره بر خراسان بزرگ و ساير شهرهاي منطقه مي باشد،‌روش پژوهش منطبق بر روش توصيفي- تحليلي و به صورت مطالعه ي اسنادي و كتابخانه اي است. در اين راستا از مقالات، كتب،‌پژوهشها و طرحهاي مستند داخلي و خارجي مرتبط با موضوع در جهت دستيابي به هدف پژوهش استفاده شده است. شواهد تاريخي نشان مي دهد كه ماورا ‌النهر به صورت منطقه اي حايل ميان شهرهاي آباد و پررونق و پرجمعيت مشرق ايران و دشتهاي لم يزرع و خشك اقوام صحرانورد و چادرنشين آسياي مركزي از يك طرف و تمدن قديمي و ريشه دار چين از طرفديگر بوده است. يافته هاي پژوهش بيانگر آن است كه در طي هزار سال،‌زبان مردم خراسان و ماورا ‌النهر به عنوان زبان علم و ادب، زبان رسمي و اداري حوزه ي گسترده اي را فراگرفته و به رغم فشارها و محدوديت هاي گوناگون نظير جنگهاي ويرانگر و مهاجرتهاي ناشي از آن، گرايش به معارف قرآني و عشق و علاقه به فرهنگ اسلامي و نشر علوم و معارف اسلامي، فزوني و مورد استقبال علماي شهرهاي خراسان بزرگ،‌به خصوص ماورا النهر بوده است، از طرفي نفوذ عناصر ترك به داخل شهرهاي ايران، مرزهاي سياسي و جغرافيايي شرق ايران را سست و ناپايدار نمود، به طوريكه در دوره ي فرمانروايي غزنويان نخستين سدشكني و نفوذ ترك در خراسان ظاهر شد.