شخصي‌سازي فضا در شهر مشهد و تقابل آن با الگوي انسجام فضايي در شهر اسلامي

انسجام فضایی به‌عنوان موضوعی كه یكپارچگی فضای شهری را مدنظر دارد، از گذشته‌های دور یكی از مهم‌تریندغدغه‌هایبرنامه‌ریزان به شمار می‌آمده است. در بین حكمای مسلمان، مسئله انسجام، برآیندی از مجموعه ارتباطات، بین موجودات و ارتباط آن با مبدأ هستی است كه در شكل نظام‌مند خود در اصل «تجلی وحدت در كثرت» بیان‌شده است. توجه به این اصل، در انسجام فضایی شهر مبیّن آن است كه شهر و كالبد آن، به‌عنوان جزئی از عالم ماده و كثرت، دریچه‌ای به سمت عالم معنا و كمال حقیقی است؛ لذا می‌بایست در این مسیر تكامل یابد. این مطالعه به شكل ویژه، ضمن توجه به این رویكرد و تعمیم آن در شكل‌یابی فضای شهر، موضوع انسجام فضایی در شهر مشهد را در قالب تحولات رخ‌داده در فضای آن طی سال‌های اخیر موردبحث و تحلیل قرار می‌دهد. بدین منظور ضمن اتخاذ رویكردی كیفی مبتنی بر مشاهده و مصاحبه و ارزیابی اقدامات انجام‌شده در محورهای پیرامون حرم مطهر و ارتفاعات جنوبی شهر مشهد، به دنبال پاسخگویی به این سؤال است كه «آیا شیوه‌هایشكل‌یابی فضا در شهر مشهد انطباقی با الگوی اسلامی دارد»؟ نتایج حاكی است كه مبنای شكل‌یابی فضا در وضع موجود مبتنی بر فرایندی است كه در آن هر پدیده، به دنبال نمایش و عرضة خود به‌عنوان موضوع اثرگذار بر فضای پیرامونی است كه از آن می‌توان با نام «شخصی‌سازی فضا» یاد كرد. چنین سبكی از شكل‌یابی فضا كه مبتنی بر جایگذاری عناصر مادی، در كانون نظام معنایی است، در تقابل با رویكرد انسجام‌بخشیبر اساس اصل وحدت در كثرت می‌باشد كه ازهم‌گسیختگی فضای شهری را به دنبال دارد.