انواع دين‌داري و روحانيت؛ بررسي تأثير نوع دين‌داري بر تبعيت از روحانيان

به‌رغم نفوذ تاريخي روحانيان در ايران و تبعيت جامعه از آنان، در دهه‌‌هاي اخير، شدت و گستره تبعيت جامعه از اين قشر كاهش داشته است؛ اما علل اين كاهش چيست؟ به لحاظ نظري، به سه دسته علت كلان در اين زمنيه مي‌توان اشاره كرد: عللي كه به تحولات ساختاري اشاره دارند؛ عللي كه تأكيدشان بر تحولات در روحانيان است و عللي كه بر مخاطبان آنان (مردم) متمركزند. در اين مقاله، تأكيد بر علل مربوط به مخاطبان روحانيان است و به نوع دين‌داري آنان به عنوان علت مؤثر بر كاهش تبعيت از روحانيت اشاره مي‌شود. لذا سه نوع دين‌داري مشخص شد كه منطقاً بر تبعيت از روحانيت تأثير دارند. اين سه نوع دين‌داري عبارتند از: دين‌داري بي‌واسطه، دين‌داري بي‌نياز از روحانيت و دين‌داري ناپاي‌بند. پس از توضيح و بسط نظريِ مكانيزم اثرگذاري اين دين‌داري‌ها بر روابط دينداران با روحانيان، سه فرضيه منتج از بحث، به محك تجربه گذارده شد. نتايج تحقيق كه به شيوه‌ پيمايش انجام گرفت، مؤيد فرضيه‌هاست؛ يعني مشخص شد: هر‌چه اعتقاد دينداران به نقش‌ها و وظايف روحانيت (ضرورت كاركردي و وجودي آنان) و برخي احكام و عبادات ديني كاهش يابد و هر‌چه نياز آنان توسط بديل‌هاي روحانيت مرتفع شود و نيز هر چه ناپاي‌بندي به ابعاد دين بيش‌تر باشد، تبعيت دينداران از روحانيان رو به تنزل خواهد گذارد.