بازشناسي تاثير پذيري شيخ احمد احسايي از مكاتب فكري

شيخ احمد احسايي را مي توان يكي از پر نويس ترين عالمان زمان خود و صاحب مكتب فكري خاص دانست. نزاع در مورد عقائد و آراء شيخ همچنان ادامه دارد. برخي به شكلي افراط گونه و برخي ديگر به گونه اي تسامح وار به وي نگريسته اند. نكته قابل توجه در آثار شيخ احمد گوناگوني و تنوع موضوعي آن است. مهمترين ايراد عالمان بزرگ عصر احسايي به وي عدم انطباق ظاهر مطالب وي با محكمات كتاب و سنت و اعتقادات مسلم ديني بوده است كه بيشتر به روش شناسي شيخ احمد باز مي گردد. اگرچه شيخ بر معيار و ميزان بودن كتاب خدا و احاديث معصومان تصريح نموده و اين دو را ملاك ارزيابي سخنان خويش خوانده است. با اين وجود شيخ در كتابهاي خويش از ذكر اصطلاحات فلسفي و عرفاني اجتناب نكرده و در بسياري از موارد به تطبيق معارف قرآني با اين اصطلاحات پرداخته است. به طور كلي حقايق ديني بر اساس معارف بشري چون علم هيات و طبيعيات فلسفي و... تبيين و توضيح داده است. شيخ ناخواسته گرفتار تاثير پذيري از مكاتب گوناگون بشري شده و حقيقت مباحث ديني را با استفاده از معارف بشري تبيين نموده است، امري كه از سوي خود وي به شدت مذموم تلقي مي شود. رد پاي مكاتبي چون فلسفه مخصوصا فلسفه اشراقي سهروردي، آيين مانوي، باطني گري اسماعيلي و تصوف در آثار و آراء شيخ يافت ميشود. همچنين شذوذات و مبهمات مطرح در انديشه شيخ، باعث پيدايش انحراف بابيت گرديد.