دگرگوني در ساختار نيروهاي نظامي پس از مشروطه و زمينه‏گيري ارتش نوين ايران

برقراري امنيت و تثبيت حاكميّت ملّي از جمله چالش‌هاي دولت‌هاي پس از مشروطيت بود. مشروطه‌خواهان به نيروهاي نظامي دوران استبداد اعتمادي نداشتند و ناكارآمدي آنان به ويژه پس از كودتاي محمدعلي‌شاه، ضرورت بازنگري در ساختار نيروهاي نظامي- انتظامي را اجتناب‏ناپذير مي‌كرد. اين نوشتار با هدف بازشناسي دلايل تشكيل ژاندارمري مي‌كوشد با استفاده از روش توصيفي- تاريخي و با مراجعه به اسناد و منابع دست اول، به اين پرسش‌ها پاسخ دهد كه چه عوامل موجب پيدايش ژاندارمري در ايران گرديد؟ و پرسش ديگر اين‏كه زمينه‌هاي تشكيل ارتش نوين ملّي در ايران چه بوده است؟ اين بررسي نشان مي‌دهد بر اثر بروز ناامني‌هاي فراوان در نواحي مختلف ايران پس از مشروطيت و وجود عواملي كه وصول ماليات‌ها را با دشواري رو‏به‏رو مي‌كرد، مجلس شوراي ملّي بر آن شد تا براي تأمين ثبات سياسي و تضمين درآمدهاي مالياتي، به تشكيل نيروي نظامي-انتظامي تازه‌اي رأي دهد كه در آينده سرچشمه تحوّلات بسيار گرديد. ژاندارمري كه با استفاده از افسران و روش‌هاي اروپايي در ايران شكل گرفت، نه‏تنها حاصل نياز فوري ايرانيان به برقراري امنيّت بود، بلكه با تأثيرگذاري بر ساختار قشون استبدادي، زمينه پايه‌گذاري ارتش نوين ايران را فراهم آورد.