چرايي درد از ديدگاه ابن سينا

فيلسوفان و متكلمان از زاوياي مختلف به پديده درد پرداخته و كوشيده‏ اند به برخي از پرسش‌هاي مهم در اين زمينه پاسخ دهند. يكي از اين پرسش‌ها كه در گذشته، افزون‌بر فيلسوفان، ذهن پزشكان را نيز به خود مشغول ساخته بوده است، پرسش از علت درد است. ابن‏ سينا به مسئله مهم «چرايي درد»، هم به‌عنوان يك فيلسوف و هم به‌مثابه يك پزشك، پرداخته است. وي به‌رغم ديدگاه پزشكي رايج زمانه خود، علت دردهاي جسماني را در تفرق اتصال اعضاي بدن منحصر نكرده و مزاج غيرمعتدل (سوء‌ مزاج) را نيز از علل آن به‌شمار آورده است. شيخ ‏الرئيس ‏براي اثبات عليت تفرق اتصال نسبت به درد، توسل به شواهد تجربي را كافي مي‏ بيند. وي همچنين براي مدلل كردن عليت سوء مزاج، به ادله‏ اي متوسل مي‏ شود. براي مثال، طبق احتجاج او، دردي كه در كل اجزاء يك عضو، به‌صورت يكسان، پراكنده شده باشد، نمي‏ تواند ناشي از تفرق اتصال باشد، بلكه از مزاج نامعتدل ناشي مي‏ شود. ديدگاه شيخ در تعيين علل درد كه كاملاً متأثر از طبيعيات زمانه اوست، با نمونه‌هاي نقضي روبه‌روست كه پذيرش آ‌ن‌ها به اين نتيجه مي‏ انجامد كه هيچ‌يك از دو گزينه موردنظر شيخ، بيانگر علت تامه دردهاي جسماني نيست.