نوع شناسي تطبيقي حماسه در ادبيات فارسي و عربي

حماسه يكي از انواع ادبي است كه اعمال پهلواني و حوادث خارق العاده را به زبان فاخر روايت مي كند. افلاطون و ارسطو از اولين كساني بودند كه به بحث و پژوهش درباره انواع ادبي پرداخته اند. اين تحقيق برآن است تا حماسه هاي ايران را با ويژگي هايي كه براي حماسه هاي جهان ذكر كرده اند، تبيين نمايد. يافته ها بيانگر آن است كه ميان حماسه هاي ايران و جهان به جز چند اختلاف جزئي، تفاوت ي اساسي وجود ندارد. اين پژوهش با رويكرد تاريخي- توصيفي تلاش نموده تا حماسه را در زبان فارسي و عربي بررسي كند، سپس آن ها را با هم مقايسه نمايد. در حوزه ادبيات تطبيقي بايد به اين نكته اشاره كنيم كه پژوهشگران انواع ادبي، معتقدند اعراب به دليل خصوصيات فرهنگي، منطقه اي، قومي و زباني، توانايي سرودن حماسه اي نظير شاهنامه و ايلياد را نداشته اند. آنها آثار حماسي ديگر ملل را با نام «ملحمه» مي شناسند و واژه «حماسه» در ادبيات عرب، ژانر و نوع ادبي به شمار نمي رود و در فخر و مباهات، رجز خواني و برشمردن ويژگي هاي قبيله، خلاصه مي شود. اما اين بدان معنا نيست كه ادب عربي از اين گونه ي ادبي كاملاً تهي است و اعراب در ادوار مختلف تاريخي نسبت به آن بيگانه بوده اند. علاوه بر وجود اشعار حماسي و شاعران حماسه سرا در عصور مختلف ادبي، در دوره مملوكي افزون بر حماسه هاي تاريخي، شاهد شكوفايي حماسه هاي ديني هستيم كه در ادبيات فارسي از نظر طول قصيده و تنوع مضامين، اثري از آنها يافت نمي شود.