تاثير مذهب بر الگوهاي مناسباتي ايران با عثماني در دوره صفويه

شكل گيري حكومت صفويه در قلمرو جغرافيايي ايران، تاثيري قابل توجه بر شرايط كلي منطقه داشت. افزون بر ساختار سياسي مستقل و يكپارچه در ايران، رويكرد مذهبي آنها نيز شرايطي متفاوت را در مناسبات منطقه اي پديدار ساخت. در اين ميان، تلاقي قلمرو جغرافيايي صفويان در مرزهاي غربي با عثماني ها، در كنار ناهمگوني ادبيات مذهبي بين طرفين، شرايطي رقم زد كه مناسبات آغازين دو طرف و تداوم آن بر مباني پرتنش و آميخته با خصومت دنبال شود. دست كم در نيمي از دوران حكومت طولاني مدت صفويان، رفتارهاي خصمانه بر مناسبات دو طرف سايه افكنده بود. اگرچه در مواقعي نيز براي گريز از چالش هاي نظامي، تلاش هايي دوستانه صورت مي گرفت، اما دركليت دوران صفويه، رويكردي دوستانه مبتني بر صداقت بين طرفين هرگز پديد نيامد. اين نوشتار در پي بررسي ابعاد ديني و مذهبي حاكم بر سير مناسباتي دو طرف با اتكا بر روش توصيفي ـ تحليلي است. مبتني بر اين رويكرد، پرسش اصلي پژوهش پيش رو اين است كه نگرش هاي ديني و مذهبي در عرصه مناسباتي دو طرف چه جايگاهي داشت؟ نتيجه بررسي ها نشان مي دهد تمايلات توسعه طلبانه جغرافيايي در بروز درگيري هاي بين طرفين، داراي جايگاه اصلي بود؛ اما به دليل لزوم بهره گيري عثماني ها از ظرفيت هاي ديني براي رويارويي با صفويان، بخش عمده ساز وكار ظاهري برخوردها تحت تاثير ادبيات خودحق انگاري ديني عثماني ها قرار داشت و صفويان نيز براي مقابله به مثل با رويكردهاي ديني آنان، بر اساس شرايط، رويكردهاي مذهبي خود را درعرصه مناسباتي اولويت مي بخشيدند.