تحليل همديد - ترموديناميك مخاطرۀ سيلاب‌هاي لحظه‌اي ناشي از بارش‌هاي رگباري مناطق كوهستاني (حوضۀ قره‌سو)

حوضۀ قره‌‌سو يكي از زير‌حوضه‌هاي رودخانۀ كرخه است كه در استان كرمانشاه در غرب ايران قرار دارد. به‌رغم سيل‌خيز نبودن حوضه از لحاظ فيزيوگرافي، سيلاب‌هاي شديدي در اين حوضه رخ داده است. مهم‌ترين هدف اين پژوهش، دستيابي به ديدي كلي از شرايط همديد ـ ترموديناميك مؤثر بر بارش‌هاي موجد دبي‌هاي حدي است. بر اين اساس از دو پايگاه داده شامل: الف) داده­هاي دبي و بارش روزانۀ انداره‌گيري‌شده در سطح حوضه با پوشش زماني 1389-1351، و ب) دماي هوا، فشار هوا، ارتفاع ژئوپتانسيل، سرعت باد مداري و باد نصف‌النهاري، نم ويژه و نم نسبي ترازهاي 1000،850 ، 700، 500 ،600 ، 400 ، 300 ، 250 ، 150 و 100 هكتوپاسكال نگاشته‌شده در مركز NCEP/NCAR به‌صورت پايش‌هاي شش‌ساعته استفاده شد. در ادامه، با كاربرد روش توزيع احتمالاتي حد نهايي تيپ يك با دورۀ بازگشت ده‌هزار سالۀ آستانه دبي 02/247 متر مكعب بر ثانيه در روز به‌عنوان معيار تشخيص دبي‌هاي استثنايي شناسايي شد كه در نهايت پنج سيلاب براي تبيين استخراج شد كه از ميان آنها به تحليل يك نمونه پرداخته شد. نتايج نشان داد كه در طي اين روزهاي بارشي، سامانه‌هاي بندالي همچون سامانۀ ركس، اُمگا، كم‌ارتفاع بريده و پشتۀ پرفشار در ترازهاي مياني جو بر منطقۀ خاورميانه ـ مديترانه حاكم‌اند كه اين الگوها خود گوياي برهم ‌خوردن حالت بهنجار جو هستند. همچنين بررسي شاخص‌ها و نمودارهاي ترموديناميك حاكي از نبود هم‌نهشت بيشينۀ شاخص‌ها و بيشينۀ ناپايداري‌هاي شرطي با بيشينۀ بارش‌هاست. بنابراين آگاهي از شرايط همديدي سامانه‌هايي كه به سيلاب منجر مي‌شوند مي‌تواند در اخطار سيل قبل از وقوع بحران حائز اهميت باشد.