قاعده تعيين مسئول جبران خسارت بر مبناي فعل زيان بار

يكي از اركان مسئوليت مدني فعل زيان­بار است، كه در حقوق ايران ماده 1 قانون مسئوليت مدني و در حقوق فرانسه ماده 1382 قانون مدني فرانسه به آن اشاره داشته­اند. فعل زيان­­­­بار در جهت تعيين متعهد جبران خسارت ضروري است. مسئول جبران در زنجيره اسباب، شخصي است كه «فعل زيان­بار» را انجام داده است كه به طور سنتي اين فعل بايد تقصيرآميز باشد. در كنار اين مبناي سنتي، يعني تقصير، مباني ديگري مانند نظريه خطر، نظريه مختلط، نظريه تضمين و نظريه تعهد ايمني نيز ارائه شده است. با وجود اين، نظرات در يك نكته اشتراك دارند و آن اينكه مسئوليت مدني، نيازمند فعل زيان­بار است و بنابراين در تعيين شخص مسئول، قاعده اين است كه اصولاً شخصي به عنوان مسئول جبران خسارت تعيين مي­گردد كه مرتكب فعل يا ترك فعلي شده باشد. در اينجا اين سئوال اهميت پيدا مي­كند كه آيا قاعده ضرورت فعل زيان­بار، هنوز به قوت خود باقي است يا خير؛ و با لحاظ تفكيك بين تقصير و فعل زيان­بار، آيا تقصير هنوز مبناي مسئوليت است يا صرف فعل زيان­بار كفايت مي كند. از نظر تحليلي نمي­توان تقصير را به كلي از حقوق مسئوليت مدني حذف كرد، اما در عين حال، حقوق در اين چارچوب نيز محصور نمي­ماند. امروزه در كنار اين قاعده، نظرات ديگري مطرح شده كه بر دامنه قاعده نقش فعل در تعيين مسئول اثر گذاشته است. نظرات مزبور بيشتر در ادبيات حقوق تعهدات فرانسه قابل مشاهده است كه در اين مقاله به صورت تطبيقي مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.