استعاره مفهومي و سرنوشت چهار رباعي منسوب به خيّام

استعاره‌ی مفهومی (Conceptual metaphor) پنجره‌ای برای شناختِ نظام فكری نویسنده است. بر اساس این نظریّه تمركز یك نگاشتِ (mapping) استعاری در ذهن، موجب گسترش ذهنیّت فرد، آفرینش استعاره‌های مشابه و در نهایت اصالت سبك فردی می‌شود. از سوی دیگر در انتساب بسیاری از رباعیّات به خیّام، هم‌چنان ابهام وجود دارد. نگارندگان این پژوهش برآنند تا از این نظریّه در شناخت اصالتِ رباعیّاتی كه محمّدعلی فروغی و قاسم غنی در كتابِ رباعیّات خیّام، آن‌ها را سروده‌ی خیّام دانسته‌اند، استفاده كنند. نتایج حاصل از پژوهش گویای آن است كه در مجموعِ 178 رباعی این كتاب، 15 نگاشتِ استعاری بنیادین دیده می‌شود. مقایسه‌ی استعاره‌های مفهومی در 66 رباعی اصیل و 112 رباعی منسوب به خیّام نشان می‌دهد كه 6 نگاشتِ استعاریِ سفر، راز، محفظه، فرصت، دگرگونی و ساختار، در هر دو گروهِ رباعیّات، بالاترین بسامد را داراست و می‌توان رباعیّاتی را كه دارای استعاره‌های مفهومی مرتبط با این نگاشت‌ها هستند، به مرز اصالت نزدیك‌تر دانست. 4 رباعی نیز از 112 رباعی منسوب، در هیچ یك از زیر شاخه‌های این 15 نگاشت قرار نمی‌گیرند و انتساب آن‌ها به خیّام درست به نظر نمی‌رسد. مقایسه‌ی مضمونِ این 4 رباعی با نظام فكری خیّام و نیز جست‌وجوی آن‌ها در دیگر منابعِ مربوط به خیام این نظر را تأیید می‌كند.