رهيافتي فراموش شده از پديده نسخ در كلام اماميه

نسخ، رويدادي در دنياي تشريع است كه به صورت تغيير حكم پيشين پديدار مي گردد. تحليل اين پديده از ديرباز، ذهن دانشمندان اسلامي را به خود مشغول كرده است. در ديدگاه رايج، نسخ به معناي به سر آمدن زمان يك حكم است كه مقيد بودن آن، از ديد ما پنهان است و خداوند از ابتدا به هر دو حكم، آگاهي دارد. اين تحليل بر اساس ديدگاه هاي رايج درباره سه مسئله كلامي «اراده»، «علم» و «حكمت» ارائه شده است. در روايات و متكلمان نخستين اماميه، تفاوتهايي در سه ديدگاه يادشده وجود دارد كه تحليل مسئله نسخ بر پايه آنها بيش گونه ديگري رقم مي خورد. بر اساس اين ديدگاه ها، نسخ، تغيير واقعي در حكم تشريعي خداوند است كه بر اساس مصالح و مفاسد روي مي دهد و نبايد آن را بر حكم مقيد و مشروط، حمل كرد و تغيير آن را ظاهري دانست.