ابن‌ابي‌جمهور، موسس كلام شيعي اشراقي

Ibn Abi Jumhur Ahsa’i, The Founder of Illuminative Shiʹʹite Kalam

ابن‌ابي‌جمهور احسايي از علماي متضلّع شيعي است كه تا اوايل تشكيل دولت صفوي در ايران، در قيد حيات بوده است. او را از اين حيث كه هم در قالب و روش و هم در تلقّي كلامي، تحوّلي بنيادي در كلام شيعه پديد آورد، مي‌توان موسّس خواند و از آن‌جا كه اين تحوّل با تكيه بر حكمت اشراق و به مدد آن محقق مي‌شود و صبغه آن را مي‌گيرد، وي را بايد «موسس كلام شيعي اشراقي» دانست. مقاله نشان مي دهد كه تحول مذكور، از حيث قالب، اساساً از طريق «روش جمع و تطبيق» صورت مي‌گيرد و از حيث تلقّي، با تغيير خويشكاري، سطح وجودي و سطح خطاب علم كلام محقق مي‌شود و در نتيجه آن، ديدگاه‌هاي متعارف كلامي در خصوص توحيد، نبوت، امامت و معاد، بر اساس مضامين بلند و معاني عميق اعتقادات شيعي ارتقا مي‌يابد.

Ibn Abi- Jumhur Ahsa’i, a prominent thinker of the Shi’ite sage, who was alive until the early era of the Safavid dynasty, can be called “the founder” because of his revolution in the form and method as well as in the theological attitude of Shiʹite Kalam, and since this revolution is fulfilled through illuminative wisdom, he has to be called “the founder of Illuminative Shiʹite Kalam”. In this research, we have shown that the very revolution, in respect of form, basically takes place through “method of synthesis and the correspondence” and, in respect of attitude, will be fulfilled through the ontological level of Kalam. In consequence, standard and common theological views on God’s Unity, Prophecy, Imamate and Resurrection improve on the basis of the esoteric meanings of Shiʹite beliefs.