سنگ‌هاي دگرگوني فشار بالاي منطقه زاينده‌رود: تطابق با اكلوژيت-گنيس‌هاي ماسيف مندرس و كاربرد آن در بازسازي پاياني گندوانا

پهنه سنندج- سيرجان با روند شمال باختر- جنوب خاور، كمربندي كوهزايي در مجاورت بلافصل و شمال زمين‌درز زاگرس يعني مكان پيشين اقيانوس نوتتيس جاي دارد. اين پهنه شامل پي‌سنگ پان‌آفريكن شبيه سرزمين‌هاي مختلف ايران مركزي است. پي‌سنگ بلورين به‌صورت ناهمشيب زير رسوبات سكوي پالئوزوييك- ترياس قرار دارد كه خود به‌صورت دگرشيب به‌وسيله چينه‌هاي رسوبي و آتشفشاني كمان ماگمايي ژوراسيك پوشانده شده‌اند. كربنات‌هاي كرتاسه با دگرشيبي زاويه‌دار ناحيه‌اي روي سنگ‌هاي كهن‌تر قرار مي‌گيرند. مجموعه دگرگوني فشار بالاي زاينده‌رود شامل كوارتزشيست‌ها، آمفيبوليت‌ها، گنيس‌ها و اكلوژيت‌ها در مسير زاينده‌رود رخنمون دارند و به‌صورت ناهمشيب در زير كربنات‌هاي فسيل‌دار پرمين قرار مي‌گيرند كه نشان‌دهنده سن پيش از پرمين است. در مطالعه حاضر داده‌هاي جديدي شامل تركيبات عناصر اصلي و كمياب سنگ كل و داده‌هاي ايزوتوپي براي متابازيت‌هاي انتخاب شده ارائه شده است. فراواني عناصر با ميدان الكترواستاتيكي قوي و نسبت‌هاي ايزوتوپي راديوژنيك Sr-Nd-Hf، نشان‌دهنده تركيب توله‌ايتي با تمايل به سوي بازالت‌هاي درون صفحه‌اي هستند و نه بازالت‌هاي پشته ميان اقيانوسي. در اين مطالعه همچنين تعيين سن به روش اورانيم- سرب روي زيركن در ارتوگنيس نفوذ‌ يافته در مجموعه شيست- متابازيت انجام شده و سن 3/5 ± 568 ميليون سال را به‌دست داده است كه سن نئوپروتروزوييك پسين را براي پروتوليت گرانيتي تأييد مي‌كند. اين مقاله سن‌هاي Ar-Ar ژوراسيك در مطالعات پيشين را روي ميكاي سفيد از اكلوژيت‌ها و گنيس‌ها مورد بحث قرار داده و آنها را به تبلور دگرگوني مرتبط با فعاليت نفوذي ناحيه‌اي نسبت داده‌ است. مقايسه با مجموعه گنيسي- اكلوژيتي ماسيف مندرس در تركيه كه بسيار مفصل‌تر مورد مطالعه قرار گرفته است، شباهت‌هاي سني و ژئوشيميايي قابل ملاحظه‌اي را با مجموعه حاضر نشان مي‌دهند. در اين مقاله به گسترش ناحيه‌اي اين مجموعه سنگي از زاينده‌رود تا خوي و فراتر از آن تا ماسيف مندرس اشاره و رابطه آنها با فرايند زمين‌ساختي يكپارچگي پاياني گندوانا در نزديكي آغاز دوره كامبرين بحث شده است.