تجزيه و تحليل مديريت بهره برداري از جنگل در زاگرس شمالي (بررسي موردي: شهرستان بانه)

فرايند ديپسير، تحليلي مبتني بر رابطه «علت- معلولي» عوامل براي سياستگذاري و برنامه ريزي مديريتي است. هدف از اين پژوهش بررسي وضعيت مديريتي بهره­برداري­هاي سنتي در جنگلهاي زاگرس شمالي با استفاده از چارچوب ديپسير است. براي اجراي اين پژوهش سامان هاي عرفي گندمان، ميرحسام و كوخ مامو از روستا­هاي توابع بخش آرمرده شهرستان بانه در غرب استان كردستان انتخاب شدند. كاربري هاي زمين در اين منطقه شامل جنگل، جنگل- زراعي، جنگل- چرايي و جنگل- چرايي- زراعي است. براي تهيه نقشه كاربري اراضي منطقه از داده هاي ماهواره اي و نقشه هاي رقومي، پوشش گياهي، نقشه هاي توپوگرافي و داده هاي حاصل از بازديد ميداني استفاده شد. با استفاده از نقشه رقومي 1:25000 نقشه كلاسه بندي­شده شيب و جهت استخراج شد. به­منظور بررسي وضعيت كنوني عرصه­هاي مورد پژوهش و ارزيابي پاسخ­هاي مديريتي از چارچوب ديپسير استفاده شد. يافته هاي پژوهش نشان داد كه از سيستم­هاي بهره­برداري سنتي در منطقه، سطوح جنگل- زراعي (44 درصد سطح جنگل) و گلازني (3/42 درصد سطح جنگل) نسبت به ديگر سيستم­هاي بهره­برداري توسعه بيشتري يافته­اند. اين سيستم­ها بيشترين تغييرات را در وضعيت اكوسيستم روستاهاي مورد پژوهش ايجاد كرده و سبب شكل گيري موقعيت كنوني شده­اند پاسخ­هاي مديريتي مختلفي از طرف دستگاه مديريت دولتي و سازمآنهاي ديگر براي مواجهه با اين وضعيت بيان شده است از جمله ممنوع كردن گلازني در سال­هاي اخير، مقابله با توسعه زراعت در جنگل، حمايت از طرح­هاي طوبي و بيشه زراعي، جلوگيري از شكار گونه­هاي نادر، طرح ساماندهي و مديريت گلازني، معرفي معيشت جايگزين و طرح استفاده از انرژي­هاي نو (آبگرمكن خورشيدي)، گازرساني توسط شركت گاز بانه و صدور دفترچه­هاي ويژه فعاليت در مرز. بررسي پاسخ­هاي داده شده و نتايج آنها نشان مي­دهد كه در بيشتر پاسخ­ها به نيروهاي پيشران (عوامل اصلي و كليدي) توجه نشده است. بنابراين در كنار پاسخ­هاي مديريتي فوق پيشنهاد شد كه به مواردي همچون اختصاص سياست­هاي تشويقي و حمايتي دولت در زمينه اجراي اصولي جنگلداري محلي و برگزاري دوره­هاي ترويج و آموزش جوامع محلي به­منظور ارتقاي سطح آگاهي آنان از اهميت محيط زيست و اصلاح جنگلداري سنتي نيز توجه شود.